Fabian Demicoli

X’jghodd u x’ma jghoddx

Kliem il-Gvernatur
Il-Gvernatur tal-Bank Centrali ghal
darb’ohra hareg jikkummenta, kif inhu d-dmir tieghu, dwar l-ekonomija Maltija u
kif qe ihares lejn l-izviluppi matul is-sena 2003. Il-kummenti tas-Sur Michael
Bonello huma mahsuba sewwa u l-Gvernatur joqghod ferm attent li jghaddi messagg
minghajr ma jgerrex jew iwerwer jew jonfoh u jfahhar. Ir-raguni hi li kliem
il-persuna l-aktar awtorevoli dwar dak li ghandu x’jaqsam ma’ ekonomija u
finanzi fih inniffsu jista’ jinfluenza l-istess andament ta’ l-ekonomija,
l-isfel jew il-fuq, skond it-ton ta’ dak li jintqal. Il-kliem tal-Gvernatur
iwasslu wkoll messagg kemm lill-awtoritajiet kif ukoll lill-operaturi
fis-suq.


Prospetti
Il-Gvernatur tkellem dwar kif ihares lejn
il-prospetti ekonomici. Huwa ma dahalx fil-kwistjoni ta’ x’effett ikollha
s-shubija fl-Unjoni Ewropea, izda hares lejn fatturi ta’ kummerc u finanzi
nternazzjonali. Huwa esprima ottimizmu li l-ekonomija Maltija tkompli tingabar
mill-waqa’ lura tas-sena 2001. Importanti kif l-esperti jharsu lejn is-sena 2003
u s-sentejn ta’ wara. Ma ninsewx li hafna mill-pjanijiet li tkellem dwarhom
il-Ministru Dalli fil-Budget dwar kemm ser jonqos il-Budget deficit u kemm ser
jirnexxielna nghollu l-livell ta’ l-investiment u ta’ l-infieq fil-pajjiz kien
jiddependi fuq l-ottimizmu li l-Ministru kellu li din is-sena u fis-sentejn li
gejjin l-ekonomija Maltija kienet ser tikber b’rata ghola milli rajna s’issa.
Dan meta f’Malta u fil-pajjizi li maghhom nikkummercjalizzaw l-affarijiet kienu
sejrin aghar milli kienu ppjanaw l-esperti bhal dawk tal-Bank Centrali Ewropew u
l-esperti ekonomici ta’ Brussell.

Malta hu pajjiz b’ekonomija miftuha u
bil-fors li dak li jigri barra jinfluenza lilna. Dan ghalhiex kull ma nixtru
hafna minnu gej minn barra. Nixtru minn barra l-materja prima ghall-industrija
taghna u dak li nipproducu rridu nbieghuh barra u rridu wkoll mit-turisti li
jigu minn barra. Dan barra l-fatt li l-Maltin ghandhom hafna investiment barra
minn Malta. Fil-bidu tas-sena 2001 l-ekonomija mondjali kienet diga qed tnaqqas
fir-ritmu u din is-sitwazzjoni kompliet taggrava wara dak li gara f’Settembru
tas-sena 2001. Dan ikkawza waqa’ notevoli fil-kummerc mondjali. L-effett ta’ dan
hassejnieh f’Malta l-aktar fil-waqa’ tax-xoghol ghad-ditta l-kbira ta’ l-ST
Microelectronics li wahidha gibdet l-ekonomija Maltija. L-istess ukoll bil-waqa’
li sofra s-settur tat-turizmu u l-gwaj li ffaccjaw hafna industriji ohra. U ma
ninsewx li dak li gara fis-sena 2001 kien kontinwazzjoni ta’ dak li kien qed
isir fis-sena 2000 meta l-ekonomija Maltija kienet diga bdiet tnaqqas fir-ritmu
ta’ tkattir. Malta, kif dejjem nghid, anki b’rati ta’ tkattir baxxi tkun
fil-fatt mhux tlahhaq biex tirkeb il-problemi li ghandha, ahseb u ara meta taqa’
lura.

M’hemmx dubju li l-ekonomija Maltija fis-sena 2001 waqghet lura, xi
haga li meta ntqalet il-Ministru Dalli canfar lil min qala u wara issemmiet
bhala r-raguni ghalhiex it-targets finanzjarji tal-gvern ma ntlahqux. Is-sena
l-ohra izda l-ekonomija Maltija wkoll regghet bdiet tikber bil-mod dovut l-aktar
ghalhiex is-settur ta’ l-elettronika u xi industriji ohra regghu rnexxielhom
jakkwistaw l-ordnijiet u t-turizmu razzan il-waqa’ li kien sofra s-sena ta’
qabel. Il-fatt izda li l-ekonomija baqghet rezistenti ghall-izviluppi hziena li
laqtu lid-dinja u malajr regghet bdiet tirpilja wera li bid-difetti kollha
taghna l-ekonomija taghna illum ghandha certu sahha li ghalkemm tnaqqret izda hi
bizzejjed biex tiflah ghal daqqiet li ma jkunux tant
fit-tul.

Il-Gvernatur tal-Bank Centrali jghid li matul is-sena 2003 huwa
qed jara li bhal ma gara s-sena l-ohra ser ikun difficli li wiehed ibassar x’ser
jigri matul ix-xhur tas-sena 2003. Is-sena l-ohra kienet difficli li xi hadd
ibassar li kienet ser tkompli l-waqa’ fis-sweiq ta’ l-ishma u hadd ma mmagina li
kienu ser jitfarrku socjetajiet kummercjali enormi bhal Enron u Worldcom. Din
is-sena bdejna bl-istennija ta’ gwerra ohra fl-Iraq. Diga rajna fl-ahhar xhur li
t-tbassir dwar it-tkattir ta’ l-ekonomiji ewlenin li maghhom l-aktar li
nikkummercjalizzaw jigi mnaqqas. Ir-rati tat-tkattir tal-pajjizi l-iktar
industrijalizzati fid-dinja wkoll gew imnaqqsa. Il-Gvernatur tal-Bank Centrali
xorta izda jemmen li ghalkemm it-tbassir ta’ tkattir ta’ bejn 3.1% u 3.8% li qed
jistenna l-gvern fit-tlett snin li gejjin jista jkun ottimist, li l-ekonomija
Maltija ghandha tkompli tirpilja mid-daqqa li sofriet fis-sena
2001.

Id-Deficit
Il-Gvernatur tal-Bank Centrali jibqa’ jqis li
l-kwistjoni tal-Budget Deficit Strutturali ta’ Malta hi kwistjoni serja u
bil-fors iridu jibqghu jsiru l-isforzi kollha biex din il-problema tissolva.
Kuntrarjament ghal pajjizi ohra fejn deficit jghin biex ekonomija ticcaqlaq meta
jkun hemm waqa’ fid-domanda u aktar infieq mill-gvern jghin biex l-industrija
ssib aktar bejgh, fil-kas ta’ Malta hafna mill-flus li jinfirxu kawza ta’
l-infieq aktar tal-gvern imur fuq l-importazzjoni u b’hekk l-industrija Maltija
ftit li xejn tgawdi. Ghalhekk li l-iskema ta’ ghajnuna lill-industriji u
l-intraprizi jridu jkunu iffukati sewwa ghax inkella nispiccaw nehlu l-flus
tat-taxpayers Maltin f’infieq zejjed u f’sussidji li jmorru biex isostnu
l-industrija barra minn Malta u mhux f’pajjizna.

Il-Gvernatur iqis li
s-soluzzjonijiet fit-tul li finalment isolvu l-problemi tal-Budget Deficit
Strutturali ghad irridu nsibuhom. Nibqghu ma nsibuhomx jekk nibqghu ma nifthemux
fuq soluzzjonijiet dejjiema ghal problemi li ghandna fil-qasam tal-welfare
socjali, specjalment fejn tidhol is-sistema tal-penzjonijiet. B’mod partikolari
wkoll jekk nibqghu ma nsolvux il-problemi ta’ l-allokazzjoni u ta’ l-uzu b’mod
iktar efficjenti tar-rizorsi disponibbli ghas-settur pubbliku, l-aktar dawk
disponibbli ghas-settur tal-parastatali. Jien nghid li din is-sitwazzjoni tidher
izda li fis-snin li gejjin ser tkompli tiggrava hekk kif ser nergghu naqghu
ghal-livelli ta’ sussidji lil setturi bhal biedja u anke lil setturi tal-bejgh u
lill-konsumaturi li f’dawn l-ahhar snin konna b’mod determinat warrabna.
Il-kwistjoni tas-sussidji lil parastatali diga hi wahda kbira bizzejjed u sakemm
nibqghu bis-sussidji lil dawn il-korporazzjonijiet u istituzzjonijiet tal-gvern
u nibqghu infaqqsu Awtorita’ wara Awtorita’, il-Budget Deficit ftit jista’
jitranga. Issa x’effett jista’ jkollhom sussidji ta’ miljuni kbar ta’ liri lil
setturi li sal-lum fendew b’livell ta’ sussidji maniggjabbli u li kienu qed
jitnaqqsu, wiehed ghad irid jara. Ma nafx, jien personalment, li sar xi studju
dwar dan u x’impatt dan kollu ser ikollu fuq il-programm tal-gvern. Dawk
l-istess bdiewa u rahhala li kien ilhom is-snin jisimghu kemm ma jaghmlux sens
is-sussidji, issa ma jistghux jifhmu kif f’daqqa wahda l-gvern qed jitkellem fuq
tant miljuni ta’ sussidji. U mhux ta’ b’xejn li ma tantx qed jemmnuha din
tas-sussidji.

Cashflows
Hafna negozji qed jorbtu t-tama taghhom li
jsolvu l-problemi tal-cashflows li ghandhom fit-tkattir previst ta’ l-ekonomija
Maltija. Il-Gvernatur tal-Bank Centrali wkoll jikkummenta fuq din il-kwistjoni
tal-Cashflows. Huwa jikkastiga lill-proprjetarji ta’ l-intraprizi Maltin li meta
d-daqqa kienet tajba huma ghagglu kabbru u ziedu fl-infieq. Dan issa rrizulta li
l-Banek Kummercjali llum qed igorru proporzjon gholi ta’ self li m’ghandux
prospetti li jkun mifdi bl-attivita’ kummercjali li suppost irid jiggenera,
bil-konsegwenza li l-Banek issa qed ikunu ferm attenti qabel ikattru aktar self
u qed jimponu kundizzjonijiet aktar iebsa fuq iz-zieda fil-krediti. Ir-rass li
hawn fuq il-likwidita’ disponibbli ghal kummerc gejja minn hafna regunijiet u
wiehed m’ghandux ihawwad il-kwistjoni ghax jara certu nvestimenti f’certu bonds
li nhargu dan l-ahhar. Il-kwistjoni kollha hi jekk l-ekonomija Maltija hiex
tiggenera aktar qliegh. Il-verita’ hi li mhix, u z-zieda fit-tkattir ekonomiku
mhux kbir bizzejjed biex ikun hawn aktar flus fl-idejn iggenerat mit-tkattir
fil-gid.

Dan qed jikkawza issikkar u l-issikkar zgur li qed ikompli
jgharraq is-sitwazzjoni ta’ cashflow ta’ hafna negozji. Dan kollu meta r-rati
ta’ l-interessi fuq is-self f’Malta bhalissa huma l-anqas li qatt kienu ghal
hafna snin. Hafna negozjanti xorta wahda jsostnu li fic-cirkostanzi prezenti
r-rati ta’ l-imghax f’Malta huma gholjin. Izda l-Gvernatur tal-Bank Centrali
jsostni li huma fl-ahjar livell possibbli biex minn banda wahda tinzamm rata
gusta ta’ kambju tal-lira Maltija u mill-banda l-ohra ma jkollniex interessi
bankarji li jsostnu l-inflazzjoni. Il-Gvernatur ma tantx jemmen li aktar tnaqqis
jista’ jiggenera aktar investiment.

Is-soluzzjoni
Li jsostni
l-ekonomija aktar u li jaghmilha aktar possibbli biex Malta tkun aktar kapaci li
tgawdi mill-espanzjoni tas-suq Ewropej huma riforma strutturali u accelerazzjoni
taz-zieda fil-gwadann tal-produttivita’. Biex jirnexxielna nirristrutturaw
b’pass aktar determinat u biex jirnexxielna nkattru l-produttivita’ izda baqalna
hafna u hafna x’naghmlu. Bla ristrutturar serju mhux ser jirnexxielna b’mod
determinanti nzidu l-kompetittivita’ ta’ l-ekonomija Maltija. Hija din
il-kompetittivita’ li trid taghtina prezenza ahharija fis-swieq Ewropej. Ma jkun
jiswa xejn li nissiehbu f’suq wiehed Ewropew taht forma ta’ arrangament jew
iehor imbaghad ma nkunux kompetittivi biex inbieghu. U ghazla ta’ swieq ohra
hekk kbar m’ghandniex.

Nerga nsostni dak li ilni nghid, naghmlu zball
kbir jekk nalludu ruhna li Brussell ser issolvilna l-problemi taghna. Brussell
bi Shubija jew b’Partnership jifthilna l-bibien aktar ghal dan is-suq hekk kbir
izda mhux ser isolvilna l-problemi taghna. Dawn ahna rridu nsolvuhom u aktar ma
nsolvuhom malajr aktar ahjar ghalina lkoll. Dwar dan jalla nibdew nitmashnu u
nargumentaw.

 

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).