Fabian Demicoli

Kulhadd jindahal

L-iktar haga li hafna Maltin bravi ghaliha hi li jindahlu, qishom esperti, fejn ma jifmhux. Haga li turtani meta nisma min suppost jifhem iparla bl-addocc hi meta nisma kummenti dwar l-gholi tal-prezzijiet. L-gholi tal-prezzijiet kulhadd ihosshom, izda mhux kulhadd kapaci jifhem x’jikkawza z-zieda fil-prezzijiet, u mhux kullhadd jifhem fejn u kif joghlew l-prezzijiet. Aktar u aktar ftit ferm jifmu kif titkejjel l-gholi tal-hajja. L-anqas li ghandna izda hu min hu kapaci jiddentifika l-kawzi u jissugerixxi s-soluzzjonijiet. Ghax kif ghedt, min iparla bl-addocc ghandna hafna.

L-iktar haga li hafna Maltin bravi ghaliha hi li jindahlu, qishom esperti, fejn ma jifmhux. Haga li turtani meta nisma min suppost jifhem iparla bl-addocc hi meta nisma kummenti dwar l-gholi tal-prezzijiet. L-gholi tal-prezzijiet kulhadd ihosshom, izda mhux kulhadd kapaci jifhem x’jikkawza z-zieda fil-prezzijiet, u mhux kullhadd jifhem fejn u kif joghlew l-prezzijiet. Aktar u aktar ftit ferm jifmu kif titkejjel l-gholi tal-hajja. L-anqas li ghandna izda hu min hu kapaci jiddentifika l-kawzi u jissugerixxi s-soluzzjonijiet. Ghax kif ghedt, min iparla bl-addocc ghandna hafna.

Kien hemm zmien, u dan mhux il-boghod hafna, meta l-inflazzjoni f’Malta kienet ikkontrollata ghall-kollox. Kellna Gvern li kien jikkmanda t-telephones, l-elettriku, l-ilma, il-portijiet, l-ajruport, il-banek kummercjali, u kull servizz iehor pubbliku u ma dan kien zied il-Bulk Buying tal-prodotti l-aktar importanti ghall-hajja ta’ kuljum tal-konsumaturi. Biex jizgura li tal-hwienet u l-importaturi l-ohra li ma jaqghux taht il-Bulk Buying ikunu taht regim shih ta’ kontrolli, holoq l-ghassiesa tax-xerrejja. Dawn l-ghassiesa tax-xerrejja kienu jduru lis-sidien tal-hwienet b’hafna pulikarja u s-sidien tal-hwienet u l-kummercjanti kienu saru l-ghedewwa tal-poplu.

Kien zmien iehor. Kien zmien meta l-pajjizi li kienu qed jizviluppaw u fosthom Malta kienu jahsbu li l-inflazzjoni tikkontrolla billi tahtaf l-ekonomija f’idejk u lis-settur kummercjali thallilu spazju mill-inqas. Din hi sistema li ma setgha qatt li tibqa mgebbda ghall-hafna snin. Il-pajjizi kommunisti gebbduha ghall-kwazi tmenin sena. Fil-pajjizi ohra fejn tezisti l-ghazla demokratika, l-pajjizi li haddmu sistemi bhall dawn spiccaw ittajru l-Gvernijiet li haddmuhom u jaghmlu tibdil radikali fl-istrutturi ekonomici taghhom.

Hekk ghamlet Malta. Bdiet bil-moghod il-moghod tibbellarizza ddahhal l-kuncett tal-privatitazzjoni u tibni ekonomija bbazata fuq l-kuncett tal-kompetizzjoni. Iva, Malta ddecidiet li thaddem ekonomija liberali. Inutli llum ikun hawn min iwerzaq u johlom bil-kontrolli u b’xi sistema ta’ ghassiesa tal-konsumaturi. Min ivvota ghall-dak li ghandna illum u ivvota wkoll biex Malta illum msiehba kburija ta’ l-Unjoni Ewropeja ikun inutli li jhares lura u jipprova jaqbad xi bicca ghodda tal-bierah u jitlob lill-Gvern li jerga jhaddimha illum. Sfortunatament hawn hafna li ghad ghandhom dan it-tahwid mentali.

Illum Gvern ghaqli jhares lejn il-kawza taz-zieda fil-prezzijiet u jipprova jirrimedja b’sistema ta’ egevolazzjonijiet fiskali u bi strutturi ta’ regolaturi pubblici biex minn banda jidderiegi l-ekonomija lejn l-inizjattiva privata u lejn l-kompetizzjoni billi jkun ippremjat il-best practice u kkastigat l-bad practice. Mil-banda l-ohra sistema tinbena sistema ta’ regolaturi pubblici li jghassu biex l-ebda negozju ma jkun dominanti u juza s-sahha tad-dominanza tieghu fis-suq jew tal-monopolju tieghu, biex jimponi prezzijiet u kundizzjonijiet kif jaqbel lilu. L-iktar importanti fost dawn ir-regolaturi huwa l-ufficju tal-Kompetizzjoni Gusta. Din f’Malta ghadna qisna ma nistghux nifmuha. Infatti minn flok li dan l-ufficju hu b’sahhtu u jigbed lejh stima kbira, hu ufficju fjakk bla kap u bla sinsla. Ghalhekk f’Malta ghandna dan it-tahwid kollu. Dan hu l-ufficju li ha post ir-regim ta’ Price Controls li kellna dari. Ghax il-Price Controls indifnu mall-biddla tal-ekonomija meta bdilna mis-sistema l-antika ghas-sistema liberali tal-lum. Il-Price Controls gralhom bhall hajt ta’ Berlin. Waqghu. Inutli illum ikun ghawn min iwerzaq u johlom li jrid jgibhom lura. Din donnhom ghad baqa’ hafna li ma jifmuhiex.

Barra l-Ufficcju tal-Kummerc Gust li jasses il-kompetizzjoni, hemm regolaturi pubblici ohra fosthom l-Maritime Authority li tasses il-funzjonament gust ta’ kull min ghandu x’jaqsam mal-portijiet, l-MFSA li tasses li l-banek, l-insurances u l-istuzzjonijiet finanzjarji l-ohra ma jisolhuniex. L-MCA li tghasses li tal-mobile phones u tas-servizzi tat-telefon ma jistaghnewx minn fuq darna. Hemm ir-regolaturi pubblici li jghassu s-servizzi tas-sahha u farmatewci. Hemm ir-regolaturi li jghassu s-servizzi ta’ l-energija. U regolaturi pubblici ohra li xogholhom hu li jaghmlu supervizjoni b’mod inteligenti u jistudjaw kontinwament dak li jsir fis-suq biex jizguraw li mhux l-istrutturi jghollu l-ispejjez lill-kullhadd tant li bil-fors umbghad kull min ibigh servizz jew prodott ikollu jiccargja lill-konsumaturi prezzijiet dejjem oghla. L-inflazzjoni li ghandna fil-pajjiz hi inflazzjoni imbuttatha miz-zieda fl-ispejjez mhux inflazzjoni kkawzata minn pressjoni ta’ domanda qawwija ghall-prodotti u s-servizzi. Din tghodd ghall-bicca l-kbira tal-kazi, jekk ir-regolaturi jaghmlu xogholhom sewwa suppost li hadd ma jabbuza u l-inflazzjoni tinzamm taht kontroll. Anka fejn hemm prodotti sensittivi. U bla htiega ta sistema mmuffata bhall dik tal-Price Controls.

Ghax facli per ezempju l-Enemalta tghid ghola z-zejt minn barra. Mela capcap surcharge. Il-Maltacom jew il-banek kummercjali jghidu irridu nghollu l-profitti ghax is-shareholders iridu qliegh akbar mela capcap tariffi godda, gholli l-imghaxx fuq is-self. Facli jekk ghandek x’taqsam mal-Port il-Kbir jew mal-Freeport tghid ghabbi iktar spejjez fuq kull container tal-merca li jidhol Malta. Zied l-ispejjez min hawn, zied l-ispejjez minn hemm. Ghamel li l-pagi jgholew awtomatikament b’ligi, gholli l-kontribuzzjonijiet socjali, imponi kundizzjonijiet godda ta’ health & safety u kull tip ta’ direttiva li joholmu biha fi Brussels. Itfa’ kollox fuq dahar il-kummercjant u fuq is-sid ta’ l-intrapriza. Imbaghad jekk joghlew il-prezzijiet ghax dak li jkun jaghmel sforz biex jaqla l-qliegh gust tieghu, itfalghu l-price control, ibghatlu purcissjoni ta’ nies dehlin fin-negozju tieghu jiccekjawlu din jew jiccekjawlu dik, u oqghod gennen lill- tal-hwienet biex talli kieku qeghed issib tarf ta’ l-gholi tal-hajja. Jinsa’ min jiraguna hekk, li is-sid tal-hanut jew is-service provider huwa biss l-ahhar fil-katina tad-distribuzzjoni u l-inqas wiehed li jista’ jilghab bil-prezzijiet. Illum dan ta’ l-ahhar iqaccat il-prezzijiet jipprova biex jibqa’ jikkompeti. Anke min jistudja sewwa c-cifri ta’ l-RPI jaf li l-gholi tal-prezzijiet f’Malta mhumiex ikkawzati mis-sidien tal-hwienet, ir-raguni tinstghab banda ohra u s-soluzzjonijiet jezistu, u min hu bhali xebgha jghidhom u jirrepetijhom.

Il-kawza ta’ l-gholi tal-prezzjiet inutli tfittixa ghand tal-hanut. Il-kawza qeghda banda ohra. Dan kollu kull min studja naqra ekonomija jafha. Ma jafuhiex biss dawk li jmorru fuq ir-radju u fuq it-televizjoni jparlaw favur l-price controls u s-sistemi li fil-passat setghu servew imma li illum zgur li joholqulna hafna gwajj.

Inutli nharsu lejn l-bierah. Il-bierah spicca. Illum ghandna realta’ gdida, u mhix realta’ difficli. Hi manigabbli. Trid biss naqra kapacita’ u hafna rieda tajba. M’hemmx bzonn ta’ l-idjologijji.

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).