Fabian Demicoli

Jehzienu r-Relazzjonijiet Bejn Malta u l-Amerika


 

Wara l-Indipendenza
Bhalissa r-relazzjonijiet ta` Malta ma’
l-Amerikani huma probabilment fl-aghar livell li qatt kienu fi tletin sena.
Verament l-uniku perjodu li r-relazzjonijiet kienu ta` l-ghola livell kien fi
zmien Dr George Borg Olivier fl-ewwel snin ta` wara l-Indipendenza. F’dak
iz-zmien Malta, ghalkemm indipendenti, kienet ghadha bazi ta` l-Inglizi u
tan-NATO, bin-NATO jokkupaw l-Ewropa Center il-Furjana u jmexxu
l-operazzjonijiet militari fil-Mediterran minn Malta. L-Amerikani effettivament
kellhom l-uzu tal-facilitajiet ta` Malta fic-centru tal-Mediterran b’xejn.
Il-vapuri navali Amerikani kienu jnizzlu l-bahrin l-art bl-uniformi u ghalihom
Malta kienet qisha bazi taghhom. Mhux ta` b’xejn li kienu ferhanin. Illum
l-istampa hi hafna u hafna differenti. L-Amerikani qeghdin kwazi jhossu li Malta
saret ostili ghalihom. Dan meta Malta ghandha fil-gvern politici ferm u ferm
differenti minn dawk ta` tletin sena ilu.




Zmien Mintoff
Ma jfissirx li
illum qeghdin aghar minn zmien l-ewwel snin ta` Dom Mintoff. Dakinhar zgur konna
hazin f’ghajn l-Amerikani. Mintoff kien baghat ‘il barra minn Malta lill-General
Birindelli, kap tan-NATO f’Malta, kecca lill-Gvernatur Generali Ingliz li kien
il-kustodju tal-ftehim bejn Malta u l-Ingilterra li kien jaghti d-drittijiet
lill-Inglizi u lin-NATO li juzaw il-facilitajiet kollha ta` Malta. Waqqaf wkoll
il-kuntratt li d-ditta Amerikana Westinghouse kellha mal-Gvern Malti ghal
fornitura ta` mpjanti ta` disalinazzjoni ta’ l-ilma bahar. Kien hawn ukoll
problemi li wasslu ghall-gheluq tal-kumpanija b’investiment Amerikan Phoenix li
kienet topera barra l-Mosta. L-Amerikani ma dahhlux aktar bastimenti f’Malta
matul il-perjodu kollu li dam il-partit Laburista fil-Gvern, ghaliex l-uzu
tal-bazi militari f’Malta u l-facilitajiet Maltin kienu ristretti biss
ghall-Inglizi. Wara l-1979, imbaghad, il-bazi inghalqet u d-dhul tal-militari,
twaqqaf.

Investiment Amerikani
L-attivita` Amerikana ta` natura
kummercjali li ngieghbet f’Malta fi zmien Dr. Borg Olivier kienet tikkonsisti
fil-licenzji tal-Hilton Hotel u tax-Sheraton Hotel, li dak iz-zmien kienu
pilastri ewlenin fil-qasam tal-lukandi. Dawn taw lil Malta hafna prestigju
fil-qasam tat-Turizmu. Mill-industrija tal-jeans giet id-ditta tar-Wrangler.
Wara infethet f’Malta l-Iskola Amerikana li ghal bidu kienet l-American
University of Cairo. Sar arrangament interessanti li bih kienu jingiebu
l-Amerikani li jahdmu fil-kumpaniji taz-zejt fl-Iran li kienu jigu hawn fejn
kienu jghixu l-familji taghhom waqt li l-irgiel kienu l-Iran jew fuq ir-rigs ta`
thaffir ghaz-zejt.

Matul il-perjodu tal-Gvern Laburista saru hafna sforzi
biex jingieb investiment Amerikan f’Malta u kienu hafna l-Amerikani ta` origini
Maltija li rritornaw f’Malta u nvestew f’pajjizna. Izda investiment barrani
dirett mill-Amerika ma giex. Fethet fabbrika ta` sidien Amerikani izda ghaddew
minn band’ohra. Probabbli li kieku gew bhala investiment dirett amerikan kienu
jkunu skoraggati. Kellna wkoll il-miljuni li nefqu f’Malta mill-kumpaniji kbar
bhal Texaco li hadu licenzja ghat-thaffir taz-zejt u hafna xoghol kummercjali
importanti ta` tiswijiet fit-tarzna. Intrebhu kuntratti kbar u fit-tul ghal
industrija tal-esportazzjoni li gawdew mill-pakket specjali ta` helsien
mid-dazji fis-swieq Amerikani.

Accettazjoni
Hekk kif beda ghaddej
iz-zmien, l-Amerikani accettaw ir-rwol ta` Malta bhala pajjiz newtrali
fil-Mediterran li nehha l-entuzjazmu lejn in-Nato, l-Amerikani u Izrael li kienu
jezistu fiz-zmien ta` Dr Borg Olivier. Dahal minflok realizmu gdid li kien
accettat mill-Amerikani, izda mhux b’entuzjazmu. Ghall-Amerikani Malta
effettivament kienet mitlufa. In-nuqqas ta` entuzjazmu mill-Amerikani lejn Malta
deher kontinwament, kien min kien fil-Gvern. Kien hemm arrangament dwar ghajnuna
teknika u provediment ta` apparat lill-forzi armati u lill-Ministeru
tal-Kostruzzjoni. F’certu zmien kien hemm anke assisstenza ta` ikel. Izda
verament, jekk tiehu l-perjodu kollu minn Mintoff sa Dr Fenech Adami,
l-Amerikani ftit ghamlu f’Malta aktar mill-minimu necessarju. Il-Gvern ta` Dr
Fenech Adami biddel ftit l-orjentament u dan kien apprezzat. Izda, rizultati
ftit rajna. Regghu bdew jigu l-vapuri Amerikani, saru xi nvestimenti zghar, bdew
dehlin aktar cruiseliners, zdiedu bi ftit it-turisti, izda bidla verament kbira
li wiehed seta` jiftahar biha, xejn. Ghall-Amerikani, Malta newtrali ma kinitx
ta` interess.

Il-Vapuri Amerikani
F’dawn l-ahhar snin l-Amerikani
qishom ippruvaw jaghmlu aktar. Il-wasla tal-vapuri navali Amerikani ghat-tiswija
fit-tarzna kien pass importanti. L-Amerikani izda qishom hassew li wara li
l-Gvern Malti intefa` b’ruhu u b’ gismu biex jirbah is-shubija fl-Unjoni
Ewropeja billi joghgob lill-Unjoni Ewropeja f’kollox, lill-Amerikani il-Gvern
Malti tilef l-interessi fihom u ma tantx tahom importanza. Wara l-hafna storbju
u daqq tat-trombi meta dahal il-vapur navali USS La Salle ghat-tiswija
fit-tarzna, dahal it-tieni wiehed. Izda dan zammewh tista tghid sotto-voce. Din
ma tantx nizlet tajjeb ma` l-Amerikani ghax qisu ta` haddiehor ifuh u taghhom
le. Fuq kollox izda l-Amerikani wkoll inhassdu mhux ftit meta nbiegh il-Mid Med
Bank. Kien bank Amerikan ewlieni c-Chase Manhattan Bank li fassal l-istrategija
ghal Malta ghal liberalizazzjoni finanzjarja f’Malta u ghat-twaqqif tac-Centru
Finanzjarju. Izda meta l-Gvern Malti gie biex jipprivatizza l-akbar bank
kummercjali f’Malta, l-Amerikani thallew barra. Il-bejgh lill-HSBC sar baxx baxx
u minn wara dahar kullhadd qisu li ma jmurx johrog xi bank Amerikan joffri aktar
u jehodulhom. Din halliet toghma qarsa hafna fic-Centri Finanzjarji Amerikani
ghax hi mgieba li tixbah aktar lil dik ta` gvern tat-tielet dinja milli ta`
pajjiz b’reputazzjoni bankarja gholja bhal ma hi dik ta` Malta.

L-Amerikani illum jibzghu li l-Bank of Valletta jispicca l-istess.
Jinbiegh jigifieri baxx baxx u mhux lill-Amerikani. Il-kustjoni tal-Posta
taghthom gewwa wkoll . X’jigifieri l-Posta Nazzjonali ta` Malta tinbieh bla
avviz internazzjonali? L-Amerikani qed jithassbu wkoll dwar il-Free Port. Qed
jinghad hafna dwar il-Free Port izda jidher li l-Amerikani m’humiex ippreferuti.
Jidher l-istess ghal Maltacom u ghall-Go Mobile. Ta` l-ahhar ma tistghax tkampa
bla strategic partner izda l-ghazla m’hiex immirata lejn l-USA.

L-aktar
li taghthom gewwa izda kienet l-kwistjoni tal-Malta International Airport. F’dan
il-kaz mhux biss sar diskors ma ditti Amerikani; izda saru n-negozzjati u
l-Amerikani intaghzlu. Wara sabu li tintghazel f’Malta ma jfisser xejn. Xorta
wahda l-Gvern Malti jista jaqlibilek. Titkellem ma min titkellem mill-Amerika u
li gej mill-qasam tan-negozju jew tal-finanzi, kollha jghidulek li
r-reputazzjoni ta` malta hadet diskata nobis. Isemmu wkoll lin-nies li f’Malta
jikkmandaw u jqisuhom responsabbli ta` dan kollu.

Ciao Boeing
Izda dak
li jitfa` r-relazzjonijiet ta` Malta fil-friza hu dak li gara fl-Air Malta.
L-Air Malta sa mill-bidu nett kienet meqjusa bhala Boeing Company. Air Malta
speccjalizzat fil-Boeing sa mill-bidu tat-twaqqif taghha u kienet storja ta`
success. Il-Gvern Malti beda jdawwar ir-rotta izda hekk kif in-namur ma`
Brussels kien qed jizdied. Kien jidher car it-thaddim ta` pjan li jizloga l-Air
Malta b’xiri ta` ajruplani Ewropej meta kull parir li kellha kien jghid li
strategikament ma kienx jaghmel sens li kumpanija zghira bhall-Air Malta jkollha
tahlita ta` ajruplani ghax l-ispejjez jitilghu mmens.

L-istrategija
kienet cara izda li l-ewwel inaqqru ftit ftit u fl-ahhar jaqilbu mill-Amerikani
ghal Ewropej. L-Amerikani hassewha gejja din.

Ghall-Amerikani
specjalment ghall-Gvern tal-President George W Bush, l-Boeing mhux sempliciment
kumpanija ohra Amerikana, izda qisha bicca mill-patrimonju nazzjonali Amerikan.
Kienet miktuba u grat. Wara li l-Gvern Malti inkiena quddiem Brussels u xtara
numru ta` ajruplani mill-Ewropa u pprefera li jghati l-Ajruport Internazzjonali
lill-Ewropej kien jidher car li issa kien imiss li tinqala ‘l barra d-ditta
Boeing. Dan meta mill-Unjoni Ewropeja ghadna ma hadna xejn. L-Air malta issa
habbret li ser tabbanduna lil Boeing. Din bla dubju hi l-akbar daqqa li l-USA
laqtet f’Malta minn Mintoff ‘l hawn.

Reazzjoni
Il-mistoqsija hi meta
qed jitkellmu fuq globalizazzjoni, investiment dirett barrani u rwol
internazzjonali ghal pajjizna, nistghu minn issa nibdew nisfnu b’mod daqshekk
car ghad-daqq ta` Brussels? Jezistu l-argumenti sodi ekonomici u politici li
jiggustifikaw il-mod kif pajjizna qed jitratta lill Amerikani? Il-Gvern Malti hu
zgur li l-gvern tal-President George W Bush ma jirritaljax bhal ma ghamel
kullimkien kull fejn l-interessi tad-ditti l-kbar Amerikani intrifsu.

Jew jezisti disinn iehor, ndahhlu lil Malta fl-Unjoni Ewropeja l-ewwel u
mbaghad lura ghal zmien Borg Olivier? U l-Amerikani jitilfu llum u jgawdu
ghada?

 

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).