Fabian Demicoli

Issa l-Ekonomija Wenz!

Niftakar l-parir li James Corville l-campaign manager tal-kampanja Presidenzjali kien ta lil Bill Clinton: “It’s the economy, stupid”. Lil- Dr. Lawrence Gonzi nghidlu “Issa l-Ekonomija, Wenz!”.

Meta hrigna l-istudju li ghamel l-ekonomista l-Prof. Joseph Falzon kellna ghan car: dak li niffukaw fuq dak li qed isir vera fl-ekonomija Maltija. Lil hinn mill- ftahir jew tmaqdir, skond liema ahbarjiet tisma’, ridna nipprezentaw stampa cara biex min irid jifhem, jifhem, ghax fuq fatti konkreti tfassal strategiji tajbin.

Il-Punt krucjali tal-istudju jinvolvi analazi xjentifiku tal-Prodott Gross Domestiku, l-kejl l-aktar importanti ta’ kull ekonomija. Minn dan hargu car numru ta konkluzjonijiet fosthom:

· L-ekonomija Maltija, fit-tielet sena ta sbuhija fl-Unjoni, Ewropeja illum tiddependi aktar fuq l-attivita’ ekonomika lokali milli fuq il-qliegh minn barra permezz tat-turizmu u mill-esportazzjoni.
· Barra minn hekk, l-ekonomija lokali qed turi zieda fir-rata tal-inflazzjoni kkawzata miz-zieda fl-ispejjez lil intraprizi u lil min ihaddem fil-waqt li d-dhul li jgibu l-esportaturi u l-agenti tat-turizmu minn barra minn Malta qed dejjem jonqos. Dan ifisser li kull min irid johloq ix-xoghol f’Malta, l-ispejjez qed jizdiedulu, fil-waqt li l-prezzijiet li qed jingiebu minn barra kemm mit-turizmu kif wkoll ghall esportazzjoni dejjem jonqos. Dak li jfisser inflazzjoni interna u diflazzjoni esterna.
· Il-prezzijiet li ngibu minn barra naqsu bi 8.6% bejn is-sena 2000 u s-sena 2005 u l-prezzijiet ta dak li nixtru minn barra naqsu fl-istess perjodu b’6%. Il-valur ta l-esportazzjoni fl-2005 kien 10.25% anqas milli kien fl-2000.
· Il-valur mizjud li jibqa f’Malta mil-industrija tal-manifattura waqa minn 30.75% tal-Prodott Gross Domestiku (PGD) fis-sena 2000 ghall-25.43% fis-sena 2005. Il-valur mizjud ekonomiku tas-settur tat-turizmu bhala persentagg tal-PGD waqa minn 10.03% fl-1995 ghall-8.55% fis-sena 2000 u ghall- 7.5% fl-2005.

Ghalhekk Prof. Falzon ikkonkluda li fis-sena 2005 l-ekonomija Maltija kienet anqas miftuha milli kienet fis-sena 2000. Dan meta kulhadd jitkellem fuq l-globalizazzjoni u fuq l-oppurtunitajiet godda li toffrilu s-sbuhija fis-suq kbir intern tal-Unjoni Ewropeja. Din ta kemm verament qed jibqalna fl-ekonomija taghna hi importanti hafna: dan hu li nifhem b’valur mizjud ekonomiku.

Sehem importanti fl-ekonomija ta’ Malta hu dak tal-impjiegi. La ahna m’ghandnix risorsi naturali bhaz-zejt, azzar u materja prima ohra, ahna l-valur mizjud taghna jigi l-aktar mix-xoghol uman marbut mat-teknologija, apparat u sistemi ta produzzjoni, manegerjali u finanzi li kapaci inhaddnu fl-intraprizi u fl-attivita ekonomika taghna. Ghalhekk importanti li fl-istudju ta Prof. Falzon dahhal wkoll dak li qed isir fil-kamp tal-impjiegi. Hu ra jekk dak li qed jiehdu l-haddiema bhal kumpens huwiex koprut biz-zieda fil-produzzjoni. Meta pajjiz jaghti zidiet li ma jkoprux dak li jkun ipproduca l-haddiem ghall- kull lira zejda li jdahhal b’zieda fil-produzzjoni il-pajjiz ma jikbirx u jaqa’ lura. L-istudju ta Falzon, mahdum ghall-GRTU, juri li hekk kien qed jigri matul l-ahhar 10 snin f’hafna setturi. Ghax l-istudju mhux jitkellem biss fuq l-ekonomija in generali imma johodha settur b’settur.

Fl-industrija tal-manifattura l-impjiegi, fuq medda ta ghaxar snin, tlifna impjieg minn kull hames job li kellna. Minn 30, 942 fl-1995 inzilna ghall- 24, 492 fl-2005, telf ta 6450 impjieg, telf ta 20.84%. Ikkompensejna ghall dan l-holqien ta impjieg fis-setturi marbuti mal-ekonomiji lokali minflok dik ghall- esportazzjoni. Fit-turizmu l-livell ta’ mpjieg fuq mhedda ta 10 snin inzamm b’zieda ta’ l-1.6% minn 8419 fl-1995 ghall-8,534 fl-2005. Il-livell ta impjiegi fl-ekonomija kollha Maltija inzamm fejn kien b’total ta’ 137,000.

Li zdied matul l-ahhar 10 snin hu ix-xoghol part-time. Fl-1996 kien hemm 9,735 li jahdmu part-time biss u 12,336 li jahdmu part-time barra x-xoghol ewlieni taghhom, fil-waqt li f’2005 dawk b’ part-time job biss lahqu 22,158 u dawk b’impjieg part-time barra x-xoghol full-time lahqu 17,569. Jigifieri fuq ghaxar snin l-part-time jobs zdiedu minn 22,071 ghall 39,727 zieda ta 17,656. Meta niehdu l-part-time jobs ifisser li l-valur mizjud ta’ kull siegha xoghol tal-haddiem jonqos aktar milli jidher fir-rapport ta’ Falzon.

Il-valur mizjud ghall kull haddiem li jahdem full-time zdied b’26.95% bejn l-1996 u 2005. Meta jitqabbel maz-zieda fl-inflazzjoni dan hu kemm, kemm aktar ghax l-inflazzjoni fuq mhedda ta ghaxar snin telghet b’24.52%. Pero jekk imbghad niehdu x’effett kellha b’kull lira zieda li hadu l-haddiema matul l-ahhar 10 snin fuq dak li jibqalghu f’idu s-sid tal-intraprizi biex ikun jista’ jirrinova, jirristruttura u jirrinvesti (Operating Surplus) biex l-intrapriza tibqa tikber u ma talghaqx, insibu xena vera nkwitanti. L-operating surplus fil-bicca l-kbira tas-setturi ekonomici li ghandna f’Malta zdied b’hafna anqas milli zdiedet l-inflazzjoni. Il-qliegh fuq kull lira zieda li inghatat lil haddiema kien ta 8.74%, fil-waqt li l-inflazzjoni zdiedet b’24.52%. Dan ifisser li s-sid tal-intrapriza ma hax lura l-lira kollha. Jfisser li fuq l-ekonomija kollha meta s-sid ma jiehux lura bizzejjed, l-intraprizi li m’ghadhomx fuq xiex jaqghu, jaghlqu u jibqa biss dawk li huma relattivament kbar u b’sahhithom. Hekk qed jigri fl-industrija u fis-settur tal-lukandi u dan, nerga nghid, bla ma nikkalkulaw l-impatt tal-part-timers fuq l-produttivita tax-xoghol.

Dawn ic-cifri huma bbazati fuq figuri ppublikati mill-NSO sa Settembru 2006. Ghax, abra katabra, ic-cifri tal-NSO ippublikati f’dawn l-ahhar granet ghamlu bidliet sinjifikanti. F’daqqa wahda qed naraw li c-cifri tal-PGD sa nofs is-sena 2006 inbidlu mhux hazin.

Issa sibna li it-tkattir ekonomiku li rat Malta bejn l-1996 u l-2003 kien hafna anqas milli kkalkulaw Lino Spiteri, Leo Brincat u John Dalli. Haga tal-iskantament issa sirna nafu li bejn is-sena 1996 u is-sena 2003, l-ekonomija ta’ pajjizna kienet kibret anqas sew minn dak li kienu qed jghidulna l-istatistici tal-NSO sa ftit ilu. Infatti l-figuri li gew ippublikati f’Dicembru 2006, issa qed juru li c-cifri tal-Prodott Gross Domestiku nominali ibbazat fuq il-prezzijiet tas-suq (nominal, GDP at market prices) ghall-perjodu 1996 sa l-2003 naqsu b’ Lm108.5 miljun. Haga tal-iskantament! Sparixxew Lm108.5 miljun! Sa Settembru 2006 kienu hemm, u f’Dicembru 2006, ghosfru! Dan ifisser li l-Ufficju tal-Istatistika mar zmerc b’mija u tminn miljun u nofs lira u ghalhekk l-ekonomija Maltija bejn l-1996 u 2003 ma kibritx daqs kemm kienu qalulna qabel.

Skond l-ahhar cifri, jigifieri, Lino Spiteri u Leo Brincat kienu marru zmerc b’ Lm 40.8 miljuni fuq il-perjodu 1996 sal-1998 u issa l-NSO dawn il-miljuni sparixxithom. Ifisser ukoll li John Dalli, ghall-perjodi li hu kien responsabbli ghall-ekonomija bejn l-1999 u l-2003, naqsulu Lm67.7 miljun lira minn dak li kien habbar bhala tkattir fl-ekonomija.

Isbah minn hekk izda hu li mbghad mis-sena 2004 sa nofs is-sena 2006, f’Dicembru 2006, l-NSO skopra li l-ekonomija Maltija kienet kibret Lm34.8 miljun aktar milli qalulna f’Settembru ta qabel. Mela, that Lawrence Gonzi issa sirna nafu li l-ekonomija intefhet b’Lm34.8 miljuni aktar milli kienu qalulna qabel.

Jien tlabt spjegazzjonijiet lil Kap tal-NSO dwar dawn it-tibdiliet sinjifikanti. Izda nghid bla tlaqliq li ma kkonvincieni xejn. Ma ninsewx wkoll li fl-ahhar xhur rajna waqa’ interessanti hafna fir-rata tal-inflazzjoni.

Irridu bis-serjeta nikkoncentraw fuq l-ekonomija Sur Prim Ministru. Irridu l-ewwelnett li nkunu aktar konsistenti fil-figuri li nippublikaw. Irridu fuq kollox nanalizzawhom sewwa l-figuri li qed nippublikaw u wara nfasslu politika ekonomika li tiffoka bis-serjeta fuq xi irridu naghmlu biex l-ekonomija Maltija tikber bis-serjeta b’mod konsistenti. L-ahhar 10 snin tawna lezzjonijiet siewja hafna. Boloh jekk ma nitghallmux u nibqghu nghoddsu rasna.

Issa tal-Unjoni Ewropeja warajna. Tal-Euro kwazi.

Ejja issa nikkoncentraw b’aktar professjonalita’ fuq l-ekonomija.

Issa l-Ekonomija Wenz!

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).