Fabian Demicoli

Is-Suq tal-Proprjeta: Mizuri ghall-Djar bi prezzijiet ahjar

Is-Suq tal-proprjeta huwa t-target ta’ hafna. Smajna fuq it-televizjoni hafna kummenti u proposti li x’hin taghsarhom ftit tista’ tohrog hlief tgergir u herqa biex isir xi haga. Jista’ jsir hafna izda bla proposti konkreti, realistici u achievable fil-kuntest ta’ suq liberu bhal ma’ ghandha Malta ma naslu mkien. Ma ninsewx li 80% tal-Maltin huma propretarji, min ta’ hafna u min ta’ ftit imma hadd zgur ma jrid jara l-valur tal-proprjeta tieghu jinzel. Kulhadd irid soluzzjoni socjali gusta, izda l-gustizzja ma ssirx billi nhaddmu skemi ta’ aktar tassazzjoni jew ta’ restrizzjonijiet. Irridu nkunu immaginattivi u posittivi. Is-soluzzjonijiet ala Robin Hood, ghadda zmienhom.

Is-Suq tal-proprjeta huwa t-target ta’ hafna. Smajna fuq it-televizjoni hafna kummenti u proposti li x’hin taghsarhom ftit tista’ tohrog hlief tgergir u herqa biex isir xi haga. Jista’ jsir hafna izda bla proposti konkreti, realistici u achievable fil-kuntest ta’ suq liberu bhal ma’ ghandha Malta ma naslu mkien. Ma ninsewx li 80% tal-Maltin huma propretarji, min ta’ hafna u min ta’ ftit imma hadd zgur ma jrid jara l-valur tal-proprjeta tieghu jinzel. Kulhadd irid soluzzjoni socjali gusta, izda l-gustizzja ma ssirx billi nhaddmu skemi ta’ aktar tassazzjoni jew ta’ restrizzjonijiet. Irridu nkunu immaginattivi u posittivi. Is-soluzzjonijiet ala Robin Hood, ghadda zmienhom.

Il-Knisja permezz ta’ wiehed mill-hafna kumitati djocesani li ghandha dahlet fil-kwistjoni tas-suq tal-proprjeta. Ma rridx nidhol fil-merti tar-Rapport li nhareg ghax fih hafna supposizzjonijiet u jirfes fuq materja li ma nafx kemm huma kompetenti fihom dawk li ndahhlu fil-materja. Pero kulhadd ghandu dritt tal-opinijoni tieghu basta min jitkellem ma jahsibx li hu infallibbli ghax warajh ghandu l-Knisja. Kif ghedt l-issue tal-proprjeta tolqotna lkoll u hi kontroversjali ghall-ahhar. Ghalhekk hadd m’ghandu jitkellem qiesu qaddis aktar min haddiehor.

Jien tkellimt car: ghidt il-Knisja, qabel titkellem dwar il-proprjeta ahjar toqghod attenta. Il-Knisja u l-proprjeta qiesu l-porvli u n-nar ghax huma hafna u hafna l-Maltin li jafu hafna stejjer fejn tidhol il-proprjeta u l-Knisja u huma hafna u hafna l-Maltin li ma tantx baqghu b’tomgha tajba. Illum l-Knisja qegheda, sa certu punt, gallarija imma mhux daqs tant. Ma jfissirx li l-Knisja m’ghandhiex tinsisti ghal aktar gustizzja, imma ejja ma nghagglux, aktar u aktar jekk min jitkellem ghandu l-mezz li jintervjeni. Ha nispjega.

L-art li illum hi amministrata mill Officju Kongunt bejn Gvern u Knisja u li illum hu responsabbli mill-art kollha li minghand il-Knisja ghaddiet ghand il-Gvern fuq prezz miftiehem u mhallas mill-poplu Malti, hi proprjeta li jista’ jkollha influwenza kbira fuq il-prezz tal-art fis-suq hieles. Hi art li kieku tintuza bil- ghaqal tista tinfluwenza sewwa kemm ikun hemm art u djar u appartamenti disponibbli ghall-kopji zaghzagh u ohrajn li jridu jixtru darhom u illum ma jifilhux ihallsu l-prezzijiet kbar li hemm fis-suq. Il-Knisja jigifieri tista’ tipproponi soluzzjonijiet hi stess f’qasam fejn hi ghandha say kbira.

Il-punt li ghamilt jien fuq din il-kwistjoni hu li Ganni u Peppu jistghu jikkummentaw biss u jghidu x’gharukaza, izda l-Knisja li dwar is-suq tal-proprjeta taf hafna u li ghandha d-Diretturi taghha u ghalhekk ‘say’ kbira f’dak li jsir fil-Officju Kongunt, ghandha taghmel aktar milli sempliciment tgerger. Il-mistoqsija tieghi, u li sal-lum, ghadha ma twigbitx, allavolja intqal hafna, hi semplici: x’proposta ghamlet il-Knisja fuq il-Kumitat tal-Officju Kongunt biex ikun assigurat li l-art tal-Kongunt tfittex tkun irregistrata. L-art tal-Joint Office ma nafux kemm minnha hi fabbrikabbli u kemm minnha tista’ titpogga fuq is-suq, u jekk titpogga fuq is-suq ghandha titpogga mhux bi prezzijiet kummercjali kif qed isir illum, imma bi prezzijiet socjali. Meta nghid titpogga fuq is-suq mhux biex ikun mifqugh s-suq u jaqghu l-prezzijiet kif issugerixxa xi hadd.

Il-Joint Office, amministrat mill-Gvern u l-Knisja huwa wiehed mill-akbar land owners f’Malta. Wara t-tibdiliet ricenti fil-konfini tal-izvilupp aktar art li taqa’ taht il-Joint Office illum saret fabbrikabbli u tista’ tithaddem b’mod intelligenti biex tikkalma l-girja sfrenata ta’ prezzijiet gholjin fis-suq tal-proprjeta u biex jinbnew aktar affordable houses ghal Maltin li ma jifilhux ghal prezzijiet tas-suq hieles. Nerga nghid tikkalma r-rata illi biha jgholew l-prezzijiet ghax hadd ma jrid jara waqa’ fis-suq – la proprjetarji, la banek u la hadd ghax recession ikollna.

Izda sfortunatament, ghal ragunijiet li hadd barra l-Joint Office ma jafhom, dan l-Ufficju ghadu lanqas biss irregistra l-proprjeta kollha li hu nkarigat jamministra. Barra minn hekk ftit li xejn nafu b’xi skemi godda li qed iwettaq jew ghandu progettat biex iwettaq il-volum kbir ta’ proprjeta amministrata mill-Joint Office tintuza biex tittaffa l-problema kbira tal-gholi tal-proprjeta. Il-prezzijiet joghlew l-aktar minhabba l-iskarezza fuq is-suq ta’ art tajba ghall-bini. Min jixtri l-art bl-gholi ma jistax ibiegh bl-irhis. In-nefqa tal-bini mhux tant gholja u zviluppatur ma jaghmilx aktar minn 25% profit ghalhekk il-problema hi l-prezz tal-art kawzat mill-iskarezza ta’ art ghall-bini ta’ djar u appartamenti.

Jien ilhi s-snin f’kull opportunita’ li kelli naghmel proposti kif din il-proprjeta tista’ tintuza skond il-kriterji miftehma bejn il-Gvern u l-Knisja meta l-Knisja ghaddiet din l-art lil Gvern. Fil-BICC u f’seminars dwar is-suq tal-proprjeta ipproponejt, li din l-art tintuza biex fuqha l-privat jibni djar u appartamenti moderni li jkunu jistghu jinbieghu bi prezzijiet baxxi. Dan ghaliex meta mill-prezz tal-bini jitnehha l-prezz tal-art, fuq l-ispejjez tal-kostruzzjoni biss, il-prezz tal-bini lest ma jkunx gholi. Jistghu jinbnew ‘comprehensive estates’ moderni li joffru bini modern u ambjent sabih kollox mibni u bi flus il-privat bla mal-Gvern johrog xejn hlief l-art. Jien nemmen li jekk l-art tal- Joint Office tghaddi lil privat bi prezz nominali u mhux kif qed isir issa bil-prezz tas-suq u tkun trasferita b’kundizzjonijiet cari, li dik l-art tintuza biss ghal bini tar-residenzi ghal Maltin u b’kundizzjonijiet cari wkoll li l-art trasferita ma tintuzax ghal ispekulazzjoni, fuq is-suq johorgu bizzejjed bini bi prezz baxx biex il-Maltin, specjalment il-kopji godda jsibu proprjeta bi prezz gust. B’hekk min ikun irid dar jew appartament ikollu ghazliet ohra barra dik li jhallas prezz gholi tas-suq ghax jew jikri, jew jixtri b’cens, jew jixtri, parti xiri u parti cens, mill-bini li jinbena fuq l-art tal-Joint Office trasferita bil-kundizzjonijiet specjali.

S’intendi hawn min jghid imma jekk il-Kumitat Kongunt jista’ jaqla’ fuq il-proprjeta li taqa tahtu ghax ghandu jbiegh bl-irhis? Hawn il-punt: il-Knisja u Gvern x’irridu, jkomplu, jghollu l-prezzijiet u jsallbu aktar nies, jew jghinu biex isibu soluzzjoni? Ghax facli tparla u meta tista’ taghmel gustizzja, thares biss lejn il-profit qiesek negozjant kwalunkwe. Il-Kumitat Djocesan qalli li l-profitti li jaghmel l-Joint Office minn fuq l-art li jitfa’ fis-suq bi prezzijiet kummercjali jmorru fil-Fond tal-Iskejjel tal-Knisja. Imma meta l-art tal-Joint Office tinbiegh bi prezz kummercjali x’vantagg ikunu hadu l-koppji zghazagh u dawk kollha li jridu jixtru jew jikru bi prezz gust? Hekk staqsa b’mod sincier Dun Ang Seychell din il-gimgha.

Il-proposta tieghi tkompli wkoll ghall trasferimenti li jsiru wara l-ewwel bejgh f’kaz ta bejgh minn min ikun xtara l-ewwel darba. La l-art tinghata bl-irhis l-vantagg ghandu jibqa jitgawda anke meta terga tinbiegh.

Jien insistejt ukoll, ghalhekk, li l-kundizzjoni tal-bejgh tkun li din il-proprjeta tkun trasferibbli biss taht certi kundizzjonijiet li jizguraw li din il-proprjeta mibnija fuq art tal-Joint Office ma tintuza qatt ghall-ispekolazzjoni fuq il-valur tal-art. Din kundizzjoni li qatt ma saret fuq bejgh la tal-proprjeta tal-Gvern u lanqas tal-Knisja. Fil-fatt hafna art li qed tkun spekulata llum bi prezzijiet esagerati hi art li jew kienet tal-Gvern jew kienet tal-Knisja.

F’ekonomija mibnija fuq is-suq hieles l-Gvern m’ghandux jintervjeni fis-suq hieles bil kontrolli imma jista’ biss jimmanuvra bil-proprjeta tieghu u tal-Joint Office u bi programm intelligenti ta’ agevolazzjonijiet fiskali li jippremjaw il-good practice.

Meta nisma nies bhal Dr Buontempo tal-MLP jissugerixxi sussidji, jew bhal tal-Alternattiva jissugerixxi taxxi godda ninkwieta ghax ninduna kemm ghad ghandna nies li l-ekonomija moderna ma jifhmuhiex.

Il-GRTU ipproponiet u stinkat biex iddahhal fl-ahhar Budget skemi li jqajjmu s-suq tal-kiri tal-proprjeta jew tal-bejgh tal-proprjeta b’cens biex min ma jiflahx ihallas il-prezz tax-xiri jkun jista’ jew jikri b’kera jew jixtri b’cens. Il-proposta tal-GRTU hi li l-Gvern ifittex johloq rata ta’ taxxa agevolata – il-GRTU ssuggeriet withholding tax ta’ 5% – kemm fuq dhul minn kera kif ukoll minn cens. B’hekk il-proprjetarji tal-art ikunu mhajra jibnu u jpoggu fuq is-suq bini ghal kiri jew ghal bejgh b’cens jew tahlita ta’ parti cens u parti bejgh.

B’dan il-mod il-proprjeta tkun tista’ tinbiegh jew kollha jew parti f’cens u min irid jixtri jkollu ghazla ta’ proprjeta bi prezz orhos. Il-GRTU wkoll ssuggeriet li min jixtri wkoll ikollu agevolazzjoni fiskali biex dak li jhallas f’kera jew f’cens ma jbatix taxxa qawwija fuq il-hlasijiet li jaghmel.

B’dawn l-iskemi s-sidien tal-proprjeta u zviluppaturi jkunu mhajjra jzommu flushom fl-investiment ta djar u appartamenti ghax anke jekk flushom ma jdahhluhomx lura mal-ewwel bhal ma jsir f’kaz ta’ bejgh, ir-ritorn ta’ flushom maqbuda fil-proprjeta li tinbiegh b’cens jew tinkera, tkun adekwata b’ paragun mar-ritorn fuq investimenti f’kontijiet bankarji jew investiment iehor fejn it-taxxa hi iebsa hafna aktar minn 5%. Il-Gvern ukoll ikollu aktar kirjiet u cnus iddikjarati ghall fini ta’ taxxa ghax illum kwazi hadd ma jiddikjara dan it-tip ta’ income.

Xoghol il-Gvern illum hu li b’mizuri intelligenti fiskali u agevolazzjonijiet ohra inkluzi uzu aktar mahsub ta’ skemi tal-MEPA, jillegisla biex jilhaq ghanijiet miftiehma bla ma nitharbtu mit-triq li qbadna ta’ ekonomija libera funzjonabbli.

Il-kwistjoni tal-prezzijiet tal-proprjeta tista’ titranga.

Mhux bil-priedki imma b’mizuri f’waqthom. U mhux bil-kontroll!

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).