Fabian Demicoli

Il-Verita li Tweggha

Il-film li uriena Shawn Wallis il-gimgha l-ohra kien verament xokkanti. “Il-Verita li Tweggha” hi spjegazzjoni mill-aqwa ta’ kif id-dinja qed tghali. Fi kliem l-ex-vici President Amerikan Al Gore li pproduca dan id-dokumentarju, lkoll ser nghalu jekk inhallu d-dinja tibqa’ tishon b’effett tal-hsara li qed issir.

Hafna nies, anke f’Malta, ghadhom jew ma tawx kaz ta’ dan l-argument kbir dwar il-“Global Warming” jew inkella bhall hafna mwebbla mill-President Amerikan George W. Bush, hadu din it-twissija biz-zufjett.

Id-dinja kif nafu qiesa ballun. Qiesa ballun li madwaru ghandu skorca zebgha li mhiex iebsa bizzejjed u ghalhekk l-arja tghaddi miz-zebgha. Jigri izda li jekk l-ballun jtuh xi zewg passati zebgha zejda l-arja kollha tinqatgha l-barra u l-ballun jkollu mieghu skorca iebsa. L-istess paragun jghodd ghall-qafas tal-atmosfera li biha hi mdawwra d-dinja. Ghall-miljuni ta’ snin dan il-qafas ma kienx iebes tant li ma jhallix id-dhul tar-raggi tax-xemx l-aktar qawwija u penetranti milli jghaddu lejn id-dinja biex izzommu lid-dinja shuna u wara li jaghmlu l-effett taghhom jerghu johorgu l-barra mil-atmosfera, process ta’ dhul u hrug li ma jieqaf qatt u mkien. L-effett ta’ dan jkun li r-raggi jidhlu u jghatu lid-dinja s-shana li tenhtieg fid-dozi li jzommu l-ekwilibrju li jzomm ic-cirku tal-hajja u dak ambjentali kif ilna nafuh ghal eluf ta’ snin fl-istess waqt li raggi ohra jkunu bhal-qiesu ibbawnsjaw lura l-barra mill-atmosfera.

Dan il-process ta’ dhul u hrug tar-raggi li jsahhnu bis-sahha tal-qafas ta’ atmosfera li mhiex iebsa u hoxna jisgura li ir-raggi bsahhithom tax-xemx jsahhnu lid-dinja u ma jibqghux gewwa taht l-iskorca tal-atmosfera bir-rizultat li ir-raggi jidhlu il-gewwa biss u jibqu jsahhnu d-dinja bla serhan ghax jibqghu kollha taht l-iskorca tal-atmosfera. L-atmosfera hi dik li zomm lid-dinja b’temperaturi bejn jum u lejl u bejn xitwa u sajf fl-livelli li l-bniedem u l-hlejjaq l-ohra jzommna nghixu komdi f’din id-dinja. Bla atmosfera id-dinja jigrilha bhal qamar, ma tkunx abitabbli. Fuq il-qamar m’hemmx atmosfera u ghalhekk it-temperaturi fuq il-qamar ftit jinbidlu matul is sena u bi nhar tkun 107 centigradi u bil-lejl tiksah ghal 153 centigradi taht iz-zero. L-atmosfera kif dejjem il-bniedem sabha, hi l-fenomenu li lilna zommna nghixu fid-dinja b’mod relattivament pjacevoli. Meta ghalhekk it-traskuragni tal-bniedem taghmel hsara lil atmosfera li jigri hu li jkun ipperikolat l-mod li jghix l-bniedem kemm ilu fuq din d-dinja.

Li qed jigri issa, u b’mod rapidu li dejjem jaccellera, hu li d-dinja qed tipproduci l-gassijiet u dhahen b’volum kbir u fi kwantitajiet dejjem akbar hekk kif id-dinja tizviluppa aktar u n-nies dejjem iridu kumditajiet ohra u b’mod esagerat. Dawn il-gassijiet johorgu minn power stations, fabbriki, impjanti ta’ kull tip u hruq ta’ zjut bla waqfin f’tant u tant attivita industrijali mad-dinja kollha inkluzi maghhom wkoll id-dhahen u gassijiet kollha li johorgu mill-karozzi taghna u l-apparat kollu li nhaddmu fid-djar u l-postijiet ta’ abitazzjoni u divertiment ghall-kumdita taghna. Dan il-volum ta’ gassijiet tant qed jikber sena wara sena fil-kwantita’ u fil-hsara tieghu li l-atmosfera li ticcirkola d-dinja mhux jirnexxiela issaffiha kollha l-barra biex b’hekk volum dejjem akbar ta’ gassijiet milli d-dinja tenhtieg qed jinqabad kollu taht din l-iskorca ta’ atmosfera bla ma johrog l-barra. Ir-rizultat ta’ dan l-izvilupp hu li din l-ispeci ta’ skorca madwar d-dinja tant hxienet u bbieset li qabdet lid-dinja bhal qiesu f’morsa. Issa r-raggi b’sahhithom tax-xemx jidhlu u ftit li xejn jirnexxielhom johorgu u qed jibqghu maqbuda taht l-atmosfera. Ir-rizultat hu li dawn ir-raggi issa qed jibqghu b’sahhithom taht l-atmosfera bla ma jerhu bir-rizultat li d-dinja qed tishon dejjem aktar (ghall-spjega aktar teknika ara http://www.junkscience.com/greenhouse)

U iva hafna, jghidu. Mhux hekk dejjem kienet id-dinja. Ikun hemm perjodi ta’ kesha kbira li gieli fl-istorja tad-dinja damu s-sekli u jkun hemm perjodi ohrajn ta’ shana kbira. Dawk li jahsbu li dan l-argument kollu dwar il-“Global Warming” hu xi fettuqa tal-Amerikani u tal-pajjizi avvanzati li wara li hamgu d-dinja bl-industrijalizazzjoni taghhom issa qed itihom paniku meta jaraw l-impatt tal-hsara li ghamlu waqt li kienu qed jistghanew huma u issa jridu jzommu lil pajjizi foqra milli jizviluppaw u jhammgu d-dinja huma wkoll, ghandhom argument mhux le. Ghax il-pajjizi sinjuri, aktar milli l-foqra, jahtu ghal din il-hsara kollha. Imma issa la l-hsara saret jekk ma titrangax mhux il-hati biss iwegga’,anzi dawk probabbli jkollhom il-mezzi biex idabbru rashom imma l-vittmi ser jergghu jkunu l-vittmi tal-bierah. Ahna l-Maltin hammigna bhal ma hammeg u ghadu jhammeg haddiehor ghalkemm il-volum taghna hu zghir hdejn ta’ haddiehor,imma l-piena tal-hsara li qed issir lid-dinja mhux ser tkun icken minn ta’ haddiehor.

Fortunatament id-dinja kollha qed tistenbah ghal din il-biza’ kbira. U din biza’ rejali mhux bhal tal-millenjum bug li gennewna biha tmin snin ilu. Il-fatti li jipprezenta Al Gore f’dan il-film lecture (An Inconvenient Truth – Paramount Classics and Participant Productions) huma impressjonanti u ftit li xejn tista’ targumenta kontrihom. Il-film juri kif f’6500 sena qatt ma gara dak li qed jigri b’mod rapidu f’dawn l-ahhar ftit snin. Jigifieri matul l-istorja ta’ dawn l-ahhar 6500 sena kien hemm perjodi keshin u perjodi ta’ shana kbira u perjodi ta’ tibdiliet fil-klima lill’hinn min-normal,imma qatt qabel ma kien hemm tibdiliet ta’ proporzjon hekk kbir u hekk persistenti bhal ma qed jigri fid-dinja issa. U din mhux kwistjoni ta’ din is-sena ta’ klima stramba u mhux kwistjoni biss ta’ temperaturi aktar gholjin tant li qed idewweb is-silg tal-antartiku li suppost ma kellu jdub qatt u li qed idewweb is-silg tal-muntanji mad-dinja kollha u jnixxef il-widien u x-xmajjar, izda kwistjoni hafna u hafna serja aktar minn hekk. Dan ghaliex li qed isir hu fuq ritmu dejjem akbar u li dejjem jaccellera sena wara sena bir-rizultat li hekk kif id-dinja dejjem tishon aktar qed tizdied l-evaporazzjoni u ghalhekk jinholqu tempesti urugani u tinbidel l-formazzjoni tal-irjieh u t-temp in generali bir-rizultat li partijiet kbar tad-dinja diga bdew u ser ikomplu b’mod aktar mghaggel ibatu minn tempesti li qatt qabel ma raw bhalhom. Ir-rizultat ser ikun li l-livell tal-bahar f’hafna partijiet tad-dinja jghola fuq medda ta’ mhux aktar minn hamsin sena u dan l-impatt diga beda jigri, tant li partijiet kbar tad-dinja jgherqu u jsiru bahar. Mijiet ta’ miljuni ta’ nies jkollhom ghalhekk ihallu pajjizhom. Anke l-ghexiren ta’ eluf li rajna jkunu zgumbrati waqt tragedja ta’ urugani u tsunami li rajna f’dawn l-ahhar holqu katastrofi enormi ahseb u ara mewga ta’ mijiet ta’ miljuni ta’ nies imbuttat il-barra minn djarhom u pajjizhom minhabba tragedji ikkawzati mil-ghibien taht il-bahar ta’ zoni shah madwar id-dinja kollha x’terrur bla qies johloq.

L-effett fuq in-natura diga beda jinhass gmielu hekk kif l-pjanti, sigar u insetti u hafna hlejjaq ohra qed jithawdu bit-tibdiliet li diga qed jinhassu u hekk kif ir-Rebbiegha qed tasal kmieni f’hafna partijiet tad-dinja. Effetti ohra huma z-zieda u l-firxa akbar ta’ mard ikkawzat mis-shana, ic-caqlieq u l-emigrazzjoni ta’ hlejjaq lill’hinn mill-pajjizi li jsiru aktar shan lejn ohrajn aktar friski u l-impatt fuq in natura ta’ taht il-bahar hekk kif it-temperatura tal-ilma tal-bahar tkompli tinbidel u dan bl-impatt enormi fuq l-industrija tas-sajd u fuq l-ambjent marittimu. Ma dawn jizdiedu il-maltempati u xita ta’ qies li ma rajniex bhalhom u tempesti tas-silg akbar minn dak registrat u gharghar ta’ qisien gganteski. Mill-banda l-ohra bnadi ohra tad-dinja jsofru minn nixfiet ta’ tul dejjem akbar u hsarat minn nirien fuq skali akbar minn qatt qabel.

Vera tal-biza u xieraq li lkoll nistembhu ghal din ir-realta. It-tajjeb hu li hafna mill-hsara li saret u li qed tibqa issir hi riversibbli u l-process ta’ hsara jista’ jew jitwaqqa jew jitnaqqas. Ahna lkoll nistghu naghmlu xi haga. Il-Gvernijiet tal-pajjizi l-kbar jistghu jaghmlu hafna. Hu ghajb kbir izda li zewg pajjizi kbar u avvanzati u sinjuri bhal l-Amerika ta’ Bush u l-Awstralja ghadhom jahsbuha jekk jinghaqdux mal-kumplament tad-dinja u jiehdu din il-kwistjoni bis-serjeta. Ghidt l-Amerika ta’ Bush ghax l-Gvern Amerikan ghadu jwebbes rasu, imma l-poplu Amerikan u hafna Stati Amerikani mhux talli stembhu izda huma minn ta’ quddiem ghall-mizuri li qed jiehdu biex itaffu l-impatt tas-shana globali ikkawzata mid-dannu li l-bniedem qed jikkawza lil ambjent.

Il-mizuri li pajjizi serji inkluzi ahna l-imsiehba tal-Unjoni Ewropeja qed jiehdu huma hafna. Min irid ikun jaf aktar isib hafna materjal fuq l-internet u jara kif l-Unjoni Ewropeja qed tipprova tiffaccja din l-isfidam tal-Global Warming. Mhux qed isir bizzjjed ha nkun car. Talanqas l-esperti serji hekk qed jghidu u hekk qed jghid Al Gore fil-kampanja mondjali sfrenata li qed jaghmel biex jikkonvinci aktar politici, industrijalisti u nies li jikkmandaw u l-popli li jridu jimbuttaw lil min imexxihom. L-iskejjel fil-pajjizi avvanzati inkluzi wkoll taghna qed jaghlmu lit-tfal taghna hafna dwar dan. Imma id-dinja in generali ghadha ma stembhitx ghal din it-theddida hekk serja u hekk vicina. Jekk irridu li Malta tkun ezempju ta’ x’jista’ jsir irridu nistenbhu ahna lkoll. L-ewwel pass hu li ninfurmaw ruhna. It-tieni li niddeciedu ahna bhala individwi u bhala familja x’ghandna naghmlu. Ghax din mhux kwistjoni biss ta’ gvernijiet. Il-kbar jistghu jaghmlu hafna izda l-individwi u l-familji flimkien jistghu jaghmlu bizzejjed biex jaghmlu d-differenza. Ghax ahna mhux nibdlu d-dinja irridu imma rridu naghmlu bidliet marginali li kollha f’daqqa jkollhom impatt bizzejjed biex irazzan il-hsara u jibda’ jirriversja l-hsara li saret qabel. Lkoll ghalhekk irridu naghmlu s-sehem taghna. Tajjeb ghalhekk li nizguraw li nkunu infurmati u llestu biex nwettqu taghna.

Allavolja poplu zghir, l-effett taghna jghodd wkoll. B’rieda minn miljun ta’ nies mad-dinja kollha l-hsara tista’ titwaqqaf u tista’ tibda titreggha lura. Jekk le taghli d-dinja u naghlu ahna.

Ftit fatti:

• In-numru ta’ urugani tal-kategorija 4 u 5 irduppjaw matul l-ahhar 30 sena
• Il-malarja li qabel kienet tolqot biss lill-pajjizi baxxi ghax in-nemusa ma tghix fl-gholi fejn it-temperaturi huma baxxi, issa qed tolqot bliet kbar fejn l-klima sahnet u l-mikrobu issa jghix u jinfirex. L-istess qed jigri ghall-mard infettiv iehor.
• L-ilma li johrog meta l-blokki tas-silg ta’ Greenland idubu rdoppja f’dawn l-ahhar 10 snin
• Mill-anqas 279 tipi ta’ pjanti u annimali sparixxew miz-zoni fejn kienu minn dejjem u emigraw f’zoni eqreb fin-north u s-south pole
• L-imwiet mill-“Global Warming” jirduppjaw fuq mhedda ta’ 25 sena, jigifieri aktar minn 300,000 fis-sena
• Il-livell tal-bahar fid-dinja jghola b’20 pied hekk kif aktar silg ta’ Greenland u tal-Antartika jdub u hafna postijiet fuq il-kosta mad-dinja kollha jispiccaw taht il-bahar
• L-irjiehat shan u qawwija jkunu aktar frekwenti u aktar b’sahhithom
• In-nixfa li tolqot zoni kbar fid-dinja u l-hrug u nirien li jirrizultaw jizdiedu bil-kbir u jkunu aktar frekwenti
• Sas-sena 2050 miljun ta’ holqien mad-dinja kollha jintemmu ghal kollox

Nistghu ma naghtux kaz.

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).