Fabian Demicoli

Il-Kwistjoni tal-bejjiegha tal-Hut

Ftit huma dawk li jafu ezattament xi jsir fil-Pitkalija ta¡¦
Ta¡¦ Qali u fil-Pixkerija l-Belt. Li jsir f¡¦dawk iz-zewg swieq nazzjonali izda
jaffettwa bil-kbir il-kwalita¡¦ u l-prezzijiet tal-prodotti lokali bhal hut
frisk, haxix u frott.

 


Swieq tal-ikel frisk f¡¦Malta
Fis-swieq l-aktar
importanti tal-ikel frisk f¡¦pajjizna, dak tal-pitkalija ta¡¦ Ta¡¦ Qali u
tal-Pixkerija fil-Port il-Kbir, il-GRTU tirrapprezenta lill-Kompraturi.
Il-produttur Malti huwa l-Venditur li jwassal il-prodott tieghu f¡¦dawn
is-swieq. Dawn normalment ikunu rapprezentati mill-koperattivi taghhom,
il-koperattiva centrali tal-bdiewa fil-kaz tal-produtturi tal-frott u l-haxix
frisk, u l-koperattiva nazzjonali tas-sajjieda fil-kaz tal-produtturi tal-hut
frisk. Dawn is-swieq jitmexxew billi l-prodotti jittellghu ghall-bejgh
mill-produttur u x-xejjer jersaq biex jixtri bil-Pitkal jaghmilha ta¡¦
irkantatur. Skond il-kwalita¡¦ u d-domanda suppost li jkun stabbilit il-prezz.
Hemm ligijiet apposta li jigwidaw it-thaddim ta¡¦ dawn is-swieq izda llum
tiddomina fuq kollox hemm il-Ligi tal-Kummerc Gust, li hija ligi bbazata fuq
il-mudel tal-kompetizzjoni mhaddma fl-Unjoni Ewropea. Huwa x-xoghol tal-Pitkal
f¡¦dawn is-swieq li jaghmel irkant u jizgura b¡¦mod apert li l-ahjar prodott
igib l-ahjar prezz u li l-prodott kollu jinbiegh. Huwa wkoll permessibbli illi
l-ghaqdiet tal-produtturi jizguraw li l-produttur Malti jkollu prezz gust
tal-prodotti tieghu. Izda hadd, skond il-ligi ma jista¡¦ jimponi jew prezzijiet
minimi mifthema li inqas minnhom il-produttur ma jbieghx u lanqas ma jkun hemm
direttivi lix-xerrejja li jorbtuhom ma jixtrux bi prezzijiet oghla minn xi prezz
mifthiem.

Il-GRTU ilha tinkwieta, ghan-nom tal-membri taghha, li
fiz-zewgt iswieq qed ikun hemm manipulazzjoni organizata biex il-prezzijiet,
aktar iva milli le, jibqghu gholjin. L-analizi tal-Indici tal-Prezzijiet ta¡¦
Malta turi li l-prezzijiet tal-hut frisk u l-haxix frisk jikkawzaw hafna drabi
l-gholi fl-inflazzjoni ta¡¦ pajjizna. Il-GRTU ghalhekk ilha tinsisti li ghandhom
isiru r-riformi mehtiega biex dawn is-swieq jithaddmu b¡¦mod aktar apert u
jithaddmu aktar sistemi moderni u jkun evitat li jkun hemm kartelli ta¡¦
fornituri li jikkapparaw is-suq u jiddettaw il-prezzijiet, li jkun hemm bejgh li
jsir minn taht mill-maghzulin lill-maghzulin u li jkun hemm kuntratti li jsiru
barra s-swieq stabbilliti skond il-ligi li effettivament izommu l-prezzijiet
gholjin u l-fornitura skarsa.

Il-Pixkerija
Fil-Pixkerija ta¡¦ Malta
tithaddem sistema fejn is-sajjied Malti jwassal fuq is-suq dak il-hut illi ma
jkunx diga¡¦ ikkuntrattjat lill-barranin. Fil-kaz tat-ton hemm kuntratt
stabbilit li bih il-Koperattivi tas-Sajjieda jgghelu lill-membri taghhom jbieghu
bi prezz stabbilit u l-kuntrattur ikun obligat illi jiehu minn fuq is-suq Malti
sa 80% tal-hut maqbud. Il-hut li jinbiegh lill-barranin ikun ta¡¦ l-oghla
kwalita¡¦ u dak ta¡¦ kwalita¡¦ inferjuri jibqa¡¦ fuq is-suq Malti. Din issir
wkoll fil-kaz tal-pixxispad u l-barrani ghandu wkoll l-ghazla li jixtri l-hut
frisk b¡¦kompetizzjoni diretta mal-Maltin is-sena kollha. Dan fil-fatt jigri
kull meta fis-suq ikun hawn hut bizzejjed li jhajjar lill-barranin jixtru. Ta¡¦
min wiehed jghid hawn illi dak hu possibbli, u ¡¥l quddiem issir possibbli
aktar, ghaliex bhala medja l-prezzijiet tal-hut f¡¦Malta huma ta¡¦ bejn wiehed u
iehor 43% tal-medja tal-prezzijiet li bihom jinbieghu l-hut f¡¦pajjizi ohra
Ewropej.

Fil-Pixkerija wkoll, kuntrarjament ghal dak li jsir
fil-Pitkalija, x-xerrej Malti li ghandu licenzja ta¡¦ negozju, jigifieri l-fish
monger u fish hawker, m¡¦ghandux preferenza fuq xerrejja ohra. Jigri ghalhekk
illi x-xerrej Malti licenzjat bhala retailer qed isib dejjem anqas prodotti ta¡¦
kwalita¡¦ x¡¦jixtri u xi jbiegh lill-konsumatur Malti. Il-konsumatur Malti
mill-banda l-ohra ma jafx bil-manipulazzjoni kollha li jsir fis-suq tal-hut
frisk f¡¦Malta u ghalhekk iwahhal fil-bejjiegh tal-hut ghall-kwalita¡¦ inferjuri
ta¡¦ certi prodotti u ghall-prezzijiet esagerati li minn zmien ghal zmien
jintalab ihallas. Illum wasalna f¡¦sitwazzjoni fejn ir-retailer Malti qed jigi
mgieghel jixtri mill-Pixkerija purkerija ta¡¦ prodotti bi prezzijiet mill-aktar
gholja. Qeghdin ukoll f¡¦sitwazzjoni fejn ir-rapprezentanti tas-sajjieda jimponu
l-prezzijiet li bih ghandhom jinbiegh l-hut frisk, haga li toggezjona ghaliha
bl-aktar modd qawwi l-GRTU. Dan mhux ghax xi hadd irid jaghmel hsara
lis-sajjieda izda ghaliex ma nistghux f¡¦pajjizna nghidu li nemmnu fil-kummerc
gust u naghmlu ligijiet li suppost jizguraw li ma jsirux affarijiet bhal dawn,
imbaghad koperattiva bhal dik nazzjonali tas-sajd tithalla timponi prezzijiet
minimi fuq prodott essenzjali bhal ma huwa l-hut frisk.

Ufficcju
tal-Kummerc Gust
Min jemmen verament illi f¡¦Malta wkoll ghandha tithaddem
sistema ta¡¦ kummerc gust, jifhem mal-ewwel li dak li qed isir fil-Pixkerija
ghandu jaqa¡¦ taht il-kompitu tal-Ufficcju tal-Kummerc Gust. Dan ghandu jara
illi ma jkunx hemm ksur tal-ligi tal-Kummerc Gust billi jigri dak li qed isir
illum, jigifieri li jkunu stabilliti prezzijiet fissi minn qabel u jkun hemm
manipulazzjoni tas-suq. L-Ufficcju tal-Kummerc Gust ghandu jara wkoll li ma
tkunx kontrollata, b¡¦penalitajiet miftehma, l-kwantita¡¦ ta¡¦ hut frisk li minn
zmien ghal zmien tkun imhallija tohrog fuq is-suq Malti bi skop car li jinzammu
gholjin il-prezzijiet lill-konsumatur. L-Ufficcju tal-Kummerc Gust ghandu jara
wkoll li ma ssirx diskriminazzjoni f¡¦dik li hi kwalita¡¦ bejn il-kwalita¡¦ ta¡¦
hut li jinbiegh lill-barranin ghall-esportazzjoni u l-kwalita¡¦ ta¡¦ hut li
tibqa¡¦ disponibbli ghall-konsum lokali.

Hija r-responsabbilta¡¦ wkoll li
l-Ufficcju tal-Kummerc Gust jara wkoll li bl-ebda mod m¡¦ghandu jkun hemm
ftehim, miktub jew le, li jimponi prezzijiet minimi fuq is-suq. Kull ftehiem, hu
x¡¦inhu, ghandu jghaddi qabel ikun implimentat u approvat mill-awtoritajiet,
lill-Ufficcju tal-Kummerc Gust li jkun obbligat jizgura li kull kuntratt
referiet lilu jkun skond il-ligi tal-Kummerc Gust. L-Ufficcju tal-Kummerc Gust
ghandu jiddikjara li kull kuntratt jew ftehiem li ma jkollux l-approvazzjoni
tieghu jkun null u l-Ufficcju ghandu jimponi l-konsegwenzi skond
il-ligi.

L-Ufficcju tal-Kummerc Gust ghandu jara li ma jkunx hemm
impozizzjoni aktar ta¡¦ kontrol fuq l-importazzjoni ta¡¦ hut frisk meta s-suq
l-lokali jkun nieqes mill-hut frisk u meta l-prodott Malti jkun mibjugh
lill-barranin fi proporzjonjiet kbar bi prezzijiet li l-konsumatur Malti ma
jkunx jiflah ghalihom u s-suq Malti jibqa¡¦ mcahhad minn kwantita¡¦ adekwata
ta¡¦ hut frisk. L-enfasi hawn ghandha tkun li jekk hemm barranin li lesti joffru
prezzijiet tajbin ghall-hut maqbud mis-sajjieda Maltin u li huma lesti li
jhallsu l-prezz oghla ghall-hut, per ezempju t-tonn, li l-kwalita¡¦ tieghu tkun
aktar addattata ghas-suq taghhom, bhal per ezempju it-tonn kbir bla ebda girfa
ghas-suq Gappuniz fejn it-tonn jittiekel nej, dan ghandu jibqa¡¦ jsir biex
is-sajjied Malti jgawdi qliegh ahjar izda fl-istess hin ghandu wkoll jinfetah
is-suq Malti ghall-importazzjoni ta¡¦ tonn frisk iehor ta¡¦ kwalita¡¦ u prezz
accettabbli ghall-konsumatur Malti. M¡¦ghandiex tibqa¡¦ tirrepeti ruhha l-farsa
li kwazi t-tonn Malti kollu jitlaq il-Gappun u l-konsumatur Malti jissallab biex
jixtri mill-ftit tonn li jkun baqa¡¦ ghax ma jkunx inxtara mill-Gappunizi. Dan
meta fis-suq Malti jkun jista¡¦ jigi mpurtat tonn iehor li jkun addattat
ghas-suq Malti.

Il-GRTU issostni li jekk l-Ufficcju tal-Kummerc Gust mhux
f¡¦pozizzjoni li jaqdi dawn id-dmirijiet, allura l-gvern ghandu jwaqqaf b¡¦ligi
Regulatur ghas-Swieq tal-Ikel Frisk b¡¦poteri li jintervjeni biex jara li
f¡¦pajjizna jinqatghu l¡¦abbuzi u l-manipulazzjoni ta¡¦ prodotti tal-ikel
friski.

Soluzzjonijiet
Il-kwistjoni li nholqot dan l-ahhar bejn
il-GRTU u l-Koperattiva nazzjonali tas-sajd inholqot precizament ghaliex
il-mekkanizmi li qed jahdmu fuq is-suq Malti mhux qed jiffunzjonaw tajjeb u bhal
kull haga ohra li ma tahdimx tajjeb minn zmien ghal zmien jaqbada break down.
Din issa ofritilna opportunita¡¦ biex nibdlu li ghandna nibdlu u nsahhu ruhna
biex kemm il-produttur Malti kif ukoll il-bejjiegh ikun f¡¦pozizzjoni li
jiffaccja l-isfidi tal-lum u ta¡¦ ghada. Il-GRTU diga¡¦ rnexxiela tikkonvinci
lill-gvern biex idahhal sistema ta¡¦ licenzji tan-negozji li tizgura li min irid
jinnegozja f¡¦Malta irid ikollu l-kwalifika mehtiega. Dan biex jinqata¡¦ l-abbuz
tal-lum li kull min ifettilu jibda jbiegh bla licenzja u bla kwalifika¡¦ u wkoll
biex jigi evitat li l-barranin jaqbdu u jinzlu Malta u jinnegozjaw f¡¦pajjizda
ghas-skapitu tan-negozjant f¡¦Malta.

Fil-kaz tal-bejjiegha tal-hut
il-GRTU ghamlet dawn it-talbiet:

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu jara li
kull forma ta¡¦ price fixing ghandha tieqaf.

„X Kull ftehim li
jirristringi l-ammont ta¡¦ hut frisk disponibbli fuq is-suq Malti u kull ftehim,
hu x¡¦inhu, li jimponi prezzijiet li jiddominaw is-suq lokali ghandu jkun
riferut ghall-approvazzjoni tad-Direttur tal-Ufficcju tal-Kummerc
Gust.

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu jara li l-hut frisk kollu li skond
il-ligi ghandu jittella¡¦ l-Pixkerija fil-fatt jittella¡¦.

„X Id-Direttur
tas-Sajd ghandu jara li l-Pixkerija tahdem skond il-hinijiet stabbiliti
mill-ligi.

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu jara li jinbidlu r-regolamenti
biex ikun hemm hin apposta li fih fil-Pixkerija jidhlu biss, u l-ewwel qabel
kull xerrej iehor ix-xerrejja li ghandhom il-licenzja bhala fish hawkers jew
fish mongers. Kull xerrej iehor jidhol jittrejdja biss meta jkun skada l-hin
stabbilit ghall-kompraturi licenzjati.

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu
jara li l-bejgh isir bl-uzin.

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu jizgura li
s-suq Malti jkun kontinwament fornut bi kwantita¡¦ ta¡¦ hut frisk bizzejjed
ghad-domanda fuq is-suq Malti u dan billi meta jkun hemm nuqqasijiet johrog
il-licenzji ghall-importazzjoni.

„X Id-Direttur tas-Sajd ghandu jara li
ma jkunx hemm ftehim li jcahhad lis-suq lokali minn kwalita¡¦ superjuri ta¡¦ hut
frisk ghaliex is-suq Malti jkun limitat biss ghall-hut inferjuri bhal ma jsir
fil-kaz tal-kuntratt tat-tonn. F¡¦cirkostanzi bhal dawn ukoll id-Direttur
tas-Sajd, ghandu, jekk tinqala¡¦ l-htiega, jaghti permess ghall-importazzjoni
ta¡¦ hut alternattiv ta¡¦ kwalita¡¦ accettabbli ghall-konsum lokali.

„X
Id-Direttur tas-Sajd ghandu jara li l-Fisheries Officers ikunu adekwatament
imharga biex jaraw li l-Pixkerija tahdem bhala c-centru kummercjali ewlieni
ghat-transazzjonijiet kollha ta¡¦ hut frisk f¡¦pajjizna.

Nhar il-gimgha
15 ta¡¦ Marzu 2002 bdew it-tahdidiet fuq dawn il-punti u wiehed issa jittama li
jintlahaq ftehim fl-ahjar interess ta¡¦ kulhadd, zgur mhux lanqas tal-konsumatur
Malti li jixraqlu jgawdi minn fornitura ta¡¦ hut frisk b¡¦mod regolari, ta¡¦
kwalita¡¦ konsistenti u bi prezzijiet li jiflah
ghalihom.

 

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).