Fabian Demicoli

Il-futur tal-intrapriza z-zghira

Addio IPSE
Din li l-Ministru Josef Bonnici qabad u ddecieda
li jaghqqad l-MDC, il-METCO u l-IPSE flimkien minghajr diskussjoni serju hi
tassew stramba. Illum il-Gvern ghandu makkinarju partecipattiv bhal ma hu
l-Kunsill Malti ghall-Izvilupp Socjali u Ekonomiku (MCESD) u l-Imsiehba Socjali
draw ukoll b’mekkanizmu bhal MEUSAC u forom ohra ta` konsultazzjoni fejn
flimkien mal-Gvern jgharblu u jiddeciedu dwar issues ta` importanza nazzjonali.
Drajna b’seminars fuq din jew dik it-tema. Drajna bi Green u b’White Papers
qabel il-Gvern jiddeciedi. Izda ghal Ministru Josef Bonnici dan kollu ma
jghoddx. Tkellem ma min ghazel hu u daqshekk. Seta kellu ragun. Izda meta
tiddeciedi int u l-ftit li taghzel int, ir-responsabbilta` ta` li jigri tkun
kollha kemm hi tieghek.


Nistghageb kif Kabinett li jemmen li
d-diskussjoni l-aktar wiesa hi l-ahjar mezz, anke jekk kultant il-prezz
f’dewmien irid jithallas, kif fuq kwistjoni hekk important li tolqot bil-kbir
il-futur tal-intrapriza f’pajjizna, il-Kabinett tal-Ministri accetta din
is-segretezza kollha. Jien inhoss li ghalkemm il-Gvern iffirma ic-Charter
Ewropej tal-Intraprizi iz-Zghar f’April li ghadda f’Maribor, Slovenja, li
l-Kabinett tal-Ministri ghadu mhux vera konvint li l-intraprizi iz-zghira kif
jghid dan ic-Charter, hi s-sinsla ta` l-ekonomija. Meta naghsar dak li jsir
bil-fatti u nara l-attitudni li ghandha tirrenja f’pajjizna kull fejn ghandhom
x’jaqsmu n-negozji z-zghar, nifhem li m’hemmx verament ir-rieda li liz-zghir
jegevolawhom. Kieku ma jiehdux decizjoni li jghalqu l-IPSE u jirrifjutaw li
jikkumentaw mal-GRTU, l-akbar organizazzjoni li tirraprezenta lin-negozji
z-zghar. U meta nghidu zghar, nifhmu zghar. Nifhmu dawk l-intraprizi li illum la
huma rapprezentati fuq il-Bord tal-MDC, la fuq il-Bord tal-METCO u lanqas fuq
l-istess Bord tal-IPSE.

Politika Favur Iz-Zghar
F’dawn l-ahhar
snin jien ghan-nom tal-GRTU fassallt pakkett ta` proposti u kontinwament nishoq
f’kull okkazzjoni li jkolli fuq dawn il-proposti, kollha favur in-negozji
z-zghar. Izda ghal ta` xejn. Anke meta bhal ma gara fil-Budget tas-sena l-ohra
il-Gvern jitwebbel li jintroduci skemi ghaz-zghar, insibu li hafna drabi x’hin
jigu ghat-twettieq ir-rieda ma tkunx hemm u l-iskemi jfassluhom b’mod li jidhru
sbieh fuq il-karti izda fit-twettieq ma jkunx ifissru xejn. Hekk gara wkoll
b’hafna mill-iskemi tal-IPSE. Hafna studji, hafna proposti izda x’hin taghsar
issib ftit. Dan minghajr ma nichad bl-ebda mod ix-xoghol u l-entuzjazmu li urew
numru ta` ufficjali tal-IPSE biex iwettqu dak li setghu favur
iz-zghar.

Ghaliex jigri hekk? Jien nghid ghax ma jridux jisimghu. F’erba`
snin ta` Gvern, mill-1998 ‘l hawn, perezempju qatt ma ndenja ruhu c-Chairman
tal-MDC, tal-METCO jew tal-IPSE li jsejjah laqgha wahda mqar ta` konsultazzjoni
mal-GRTU. Ghalfejn? Issa kull min hu midhla tal-GRTU jaf li hu x’inhu s-settur
tan-negozju fejn is-sid imexxu hu stess, fil-GRTU zgur li hemm sezzjoni li
tirraprezentah. Ilu 40 sena li l-GRTU ma tkunx biss ghaqda tan-nies tal-hwienet.
Illum bi “trader” u “retailer”, il-GRTU tifhem kull xorta ta` intrapriza fejn
dakl li jkun qed jinnegozja. Ghalkemm f’isem tal-GRTU tintuza l-kelma “Trader”
din illum hi sinomina mal-kelma aktar uzata illum “entrepreneur”. Il-Ministru
ta` l-Affarijiet Barranin, il-Ministru tal-Finanzi, l-istess Ministru
tas-Servizzi Ekonomici, il-Ministru tat-Trasport, il-Ministru tal-Biedja u
c-Chairman tal-Maltacom, Enemalta, Freeport u l-Banek jafu mill-kuntatti u
r-rapprezentazzjonijiet li jsiru b’mod regolari x’inhu r-rwol tal-GRTU llum.
Izda ghac-Chairman tal-MDC, IPSE u METCO dan kollu dlam cappa.

L-esperjenza li akkumulat il-GRTU illum m’hemmx paragun maghha fl-ebda
ghaqda ohra. Izda tahsbu li jkun hemm konsultazzjoni mal-GRTU x’hin nigu
ghat-tfassil ta` policies li jolqtu lill-intraprizi? Ghalfejn? Is-suppervja ta`
min imexxi f’dan il-qasam hi xi haga tad-dahk. Ghax taf kemm taf qatt ma taf
bizzejjed u zgur li konsultazzjoni hsara ma taghmilx. Izda hekk hu maghgun. Ara
ma titkellimx mal-GRTU ghax tiehu xi marda!

Policies
Issa fuq x’hiex
tibbaza l-policies taghha l-GRTU? Tiehu l-aktar in kosiderazzjoni dak li johrog
mir-ricerka li l-GRTU taghmel fost in-negozji rapprezentanti minnha. U tghati
kaz hafna ta` dak li jinghad fil-laqghat li jsiru kwazi kulljum, daqqa ta`
taqsima u daqqa ta` ohra. Ghax biex tifhem kif jirraguna s-sid ta` negozju zghir
u s-self-employed trid tkun mieghu kulljum u trid tmiss ma hafna setturi. Din
m’hiex xi haga li titghallem minn fuq l-iskrivanija jew
mill-kotba.

Ezempju hu l-analizi ta` minn fejn igibu l-finanzi n-negozji
z-zghar. L-esperjenza tal-GRTU turi li s-sidien ta` l-intraprizi z-zghar qed
jikbru fl-eta` u li kwazi nofs dawn l-intraprizi llum huma f’idejn nies ta`
aktar minn 45 sena. L-intraprizi l-godda izda huma l-aktar taz-zghazagh ta`
madwar 25 sena. In-negozji li ilhom fix-xoghol aktar minn 30 sena huma f’idejn
nies ta` 55 sena u aktar. Din fiha innifisha tghin biex meta tfassal policies u
strategiji tkun taf ghal min.

Haga ohra li tolqot hi li l-bicca l-kbira
tan-negozji fl-ibliet u l-irhula taghna, barra dawk fic-centri l-aktar
importanti, huma tan-nies mill-istess lokalita`. Ftit hemm negozjanti Maltin
f’Ghawdex. Ftit li xejn fir-Rabat, f’Hal Qormi f’Haz Zabbar, f’Haz Zebbug,
fil-Mosta u bnadi ohra li m’humiex tan-nies tal-lokal jew ta` nies li izzewgu
fil-lokal jew li marru joqoghdu fil-lokal. Anke f’pajjiz ckejken bhal Malta
m’hemmx mobilita` fejn jidhlu negozji daqskemm wiehed jahseb. Ghalhekk mhux
facli li taqbad, perezempju, tghid lil tal-garaxxijiet tat-tiswijiet biex
jghalqu mir-rahal fejn huma stabbiliti u jmorru x’imkien bhal Hal
Far.

Meta mbaghad titkellem man-nies tan-negozji z-zghar issib li l-bicca
l-kbira ghadhom jiddependu mill-finanzi jew taghhom stess (57%) jew fuq il-bank
overdrafts (66%) jew fuq il-bankloans (45%). L-aktar li juzaw hi tahlita` ta`
bank overdrafts u bank loans (35%). Din ukoll tiswa hafna ghal min ikun irrid
ifassal strategiji ghal dan is-settur.

Meta titkellem man-negozjant
z-zghir issib li proporzjon zghir hafna ta` sidien huma sodisfatti bl-iskemi ta`
sapport li jhaddem il-Gvern taht xi skema jew ohra. Il-bicca l-kbira tas-sidien
tan-negozji ma jafu xejn dwar skemi ta` ghajnuna. Li ma nifhimx hu kif min
ifassal dawn l-iskemi jfassal minghajr ma jitkellem ma hadd li qatt haddem
negozju hu stess. Dejjem jitkellmu ma` l-accountants, ma` l-avukati,
mal-professuri jew mal-managers ta` l-intraprizi l-kbar. Ghax, nerga nghid, hemm
pregudizzju kbir. Qishom qed jghidu li m’hemmx x’titghallem meta titkellem
maz-zghar. Ghax skond huma, la zghar, mela hmir!

X’Igib
It-Tkabbir
Issa meta titkellem maz-zghar tifhem li l-aktar li s-sidien
tan-negozji z-zghar jaraw bhala toroq importanti li jwasslu biex negozju jikber
u jfendi hemm, l-ewwelnett, it-tkabbir tat-turnover (71%), it-tieni zieda
fil-profitabilita` u wkoll zieda fl-impjiegi. Mela, ghal darb’ohra, jekk trid
tkejjel policies ghal dan is-settur u tuza dawn bhala kriterji ta` kejl, ghandek
fuq x’hiex tahdem. Din hi informazzjoni izda li tigborha billi titkellem
maghhom.

Min ifassal skemi biex jghin liz-zghar irid kontinwament
isaqsi:

 imma l-iskema qed tghin biex in-negozji z’zghar ikunu jistghu
izidu t-turnover minghajr ma jbaghti, minghajr ma jitkisser b’nuqqas ta`
finanzjarjament?

 l-iskema, qed twassal biex finalment sid in-negozju
jzid fil-profitabilita`?

 jekk in-negozju joffri opportunitajiet tajbin
ta` mpjieg, tghin biex dak li jkun meta jhaddem in-nies mieghu ma
jitkissirx?

Haddem mil-Anqas
L-iskemi li rajt jigu proposti ftit li
xejn jilhqu dawn l-ghanijiet. Zgur li f’Malta ma tezisti l-ebda skema li
tinkoraggixxi lin-negozji z-zghar li jkattru l-impjieg. Anzi t-taxxi huma
mfassla b’tali mod li jiskoraggixxu lin-negozji milli jhaddmu aktar nies.
Il-GRTU minn meta dahhlu l-VAT pprezentat studji biex turi li l-VAT kienet
tiddiskrimina favur minn ihaddem ftit nies u kontra min ihaddem aktar nies. Xi
hadd sema`? Xi hadd ta` kaz? Ghalfejn?

Mhux ta` b’xejn allura li hafna
sidien ta` intraprizi zghar jaqdfu ghal rashom u ma jersux lejn dawk li suppost
qed jghinuhom. L-ewwelnett l-ispejjes saru mmens. Il-kontijiet tal-esperti saru
enormi. Imbaghad, aktar iva, milli le, s-sidien jghidu li m’humiex sodisfatti
bil-parir li jtuhom l-esperti li jqabbdu huma stess u li l-bicca l-kbira jqisu
li l-iskemi tal-IPSE u tal-Gvern ma jghoddux ghalihom. Xi haga hazina hemm.
In-nuqqas ta` komunikazzjoni zgur li hi wahda. Li l-iskemi mhux adatti hi ohra.
Ser tissewwa din biz-zwieg tal-MDC mal-METCO u mal-IPSE? Ghal darb’ohra jekk dan
l-esperiment ifalli bhal ma fallew hafna esperimenti f’dawn l-ahhar snin,
l-esperti jkunu gawdew il-belli liri u z-zghar jibqghu fejn kienu jew isiru
aghar.

X’ifisser dan kollu? Ifisser li l-hobs, kif jghid il-Malti trid
taghtih lil min jaf joghmodu. Qed ikun hemm wisq teoriji u tfassil ta` policies
minghajr konsultazzjoni ma min hu involut bis-serjeta`. Hemm wisq nies li
jikkmandaw li jridu jitkellmu u jfasslu bla ma qatt ma garrbu.

Issa li
donnu li r-rih qed idur u huma hafna li genwinament iridu jaghmlu xi haga
bis-serjeta` ghal intraprizi z-zghar ma nistghux nibdew billi naghtu kas sewwa
ta` x’ghandhom jghidu l-istess sidien
tan-negozji?

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).