Fabian Demicoli

Ghaliex l-Ewropa hi li hi

L-Ewropa Kristjana
Meta nitkellmu dwar l-Ewropa ftit li xejn nahsbu ghaliex din il-parti tad-dinja thossha distinta minn postijiet ohra. L-istess meta nitkellmu dwar il-Punent. X’jaghmel lil Ewropa u il-Punent differenti. Kif zviluppat din id-differenza u x’jaghqqad lill-pajjizi f’din il-parti tad-dinja? Kif zviluppat l-Ewropa Kristjana bhala civilta` distinta`?

 


L-Ewropa Kristjana bdiet tidher bhala civilta` distinta mic-civiltajiet l-ohra fid-dinja fit-tmien u d-disa` seklu. Ghal numru ta` sekli izda l-Ewropa Kristjana baqghet fjakka b’paragun mal-forza u d-dominanza tac-civilta` Ciniza taht id-dinastiji ta`T’ang u tal-Ming u c-civilta` b’sahhitha tad-dinja ta` l-Islam. Bejn it-tmienja u t-tnax-il seklu dawn ic-civiltajiet kienu jiddominaw lid-dinja ta` dak iz-zmien u l-Bizantini kienu wkoll aktar b'sahhithom mill-kristjani ta` l-Ewropa kemm f’dik li hi rikkezza, territorju, sahha militari, kif ukoll arti, litteratura u avvanzi xjentifici. Izda bejn is-seklu hdax u s-seklu tlettax, il-kultura Ewropeja bdiet taqdef ‘il quddiem anke wara li kienet assimilat hafna mill-progress li ghaddew minnhom ic-civiltajiet bizantini u islamici.

Il-Fruntiera tal-Punent
Kien f’dan il-perijodu ukoll li pajjizi bhall-Ungerija, l-Polonja, l-Iskandinavja u l-pajjizi Baltici qalbu ghal Kristjanezmu tal-Ewropa tal-punent u addottaw il-Ligi Rumana u sistemi ohra mhaddma mill-pajjizi tal-Ewropa tal-punent. Gara ghalhekk li l-fruntiera tal-Ewropa tal-punent giet stabbilita` fejn baqghet prattikament sa llum. Fit-tnax u t-tlettax il seklu l-Ewropej tal-punent iggieldu biex jiehdu kontrol ta` Spanja u rnexxielhom jirbhu d-dominanza tal-Mediterran. Wara dan izda l-qawmien tat-Turkija waqqaf l-espanzjoni tal-Ewropa tal-punent.

Mill-bidu tas-sena 1500 ir-rinaxximent tal-kultura fl-Ewropa kienet miexja b’ritmu mghaggel u dan gab mieghu l-pluralizmu fis-socjetajiet Ewropej u ma dan zieda qawwija fil-kummerc u progress fil-kamp xjentifiku u teknologiku, l-ghodod li taw lill-Ewropa tal-punent dominanza qawwija fix-xena politika tad-dinja.

Fl-ahhar tas-seklu hmistax l-Ewropa regghet ikkonkwistat lil Spanja minn idejn il-Mori tal-Afrika u l-Portugizi kienu bdew jippenetraw fl-Asja u l-Ispanjoli fl-Amerka. Fil-mitejn sena ta` wara kwazi d-dinja kollha tal-punent flimkien ma` partijiet sinifikanti mill-Asja waqghu taht id-dominanza tal-Ewropa.

Lejn l-ahhar tas-seklu tmintax izda l-Ewropa kellha taghmel marc lura wara li tilfet l-ewwel l-Amerika u wara l-bicca l-kbira tal-Amerika Latina. Izda lejn l-ahhar tas-seklu dsatax, l-imperjalizmu Ewropew issahhah billi beda jikkontrolla l-Indja u postijiet ohra importanti fl-Asja. L-Imperjalizmu Ewropew fil-bidu tas-seklu ghoxrin waqa’ ukoll taht il-kontroll tieghu kwazi l-Lvant Nofsani kollu barra t-Turkija. B’rizultat ta` dan l-Ewropej flimkien ma` l-ex-kolonji ta` l-Ewropa fl-Amerika kienu jikkontrollaw 35% tal-wicc tad-Dinja sa s-sena 1800. Sa s-sena 1878 l-Ewropej u Amerikani kienu jikkontrollaw 67% tad-dinja u sas-sena 1814, 84%. Sas-sena 1900, l-imperu Brittaniku, dak li fuqu x-xemx ma kienet tinzel qatt ghax sa torqod banda, tistembah band’ohra, kien jigbor fih 11-il miljun mil kwadru u 390 miljun ruh. Il-kultura Ewropeja kienet qed tiddomina lid-dinja ta` dak iz-zmien tant li c-civiltajiet ewlenin ta` l-Islam u tal-Indja kienu mahkuma filwaqt li tac-Cina kienet penetrata u mwaqqa’ ukoll that l-influenza tal-punent. Kienu baqghu biss barra din ix-xibka tal-punent ir-Russi, il-Gappunizi u dawk tal-Etijopja li baqghu ikunu mahkuma minn imperaturi li zammewhom taht kontroll li rnexxielu jzommhom milli jaqghu ukoll taht il-kontroll tal-punent. Ghal erba` mitt sena shah ir-relazzjonijiet bejn ic-civiltajiet importanti fid-dinja kienet biss hakma ta` dawn is-socjetajiet mic-civilta` tal-punent.

Dominanza
Din id-dominanza tal-Punent fid-dinja gabghet maghha bidliet kbar u l-aktar li din il-bidla inhasset kien fit-taqlib fl-istrutturi socjali fil-pajjizi mahkuma biex dawn isiru jixbhu l-istrutturi li kienu jezistu fil-punent. L-istess gara fir-relazzjonijiet bejn il-klassjijiet socjali. Twieldu l-ibliet, kiber bil-kbir il-kummerc u nholqu firdiet fejn il-monarku u s-sidien privati tal-artijiet u kwistjonijiet kbar bejn sekulari u religjuzi. Fuq kollox twieldet kuxjenza gdida lejn l-awtorita` fil-pajjiz u twieled nazzjonalizmu gdid fost il-popli tal-punent. Ma` dan s’intendi nholqu l-burokraziji statali li zviluppaw biex ihaddmu l-approvati ta` dawn l-istati diversi fid-dinja tal-Punent.

Vjolenza Organizzata
Is-sahha ewlenija tal-Punent izda kienet dovuta ghal avvanz fit-teknologija l-aktar l-invenzjoni tal-mezzi li bihom l-Ewropej innavigaw l-ocejani u l-holm ta` forzi militari li rnexxew fil-konkwista ta` artijiet u popli l-aktar ‘il boghod. Il-Punent irnexxielu wkoll jiddomina li-dinja ghaliex kien kapaci jdahhal sistemi ta` organizzazjoni u ta` dixxiplina u ta` tahrig tat-truppi flimkien ma` holqien ta` armi, mezzi ta` trasport u servizzi medici u hila logistika li kienu ghal kollox superjuri. Il-Punent ma rebahx lid-dinja ghax l-idejat kienu superjuri, jew ghax il-valuri jew ir-religjon kienet superjuri tant li ftit mid-dinja barra l-Ewropa kienet fil-fatt konvertita ghal kristjanezmu izda ghax il-Punent kien superjuri fil-forza tal-vjolenza organizzata. In-nies tal-Punent dan il-fatt jinsewh u ma jzommuhx. Mhux hekk il-popli li kienu mahkuma. Ghalihom tal-Punent huma l-ex-hakkiema.

Dinja Maghquda
Sas-sena 1910, id-dinja kienet effetivament wahda, kemm politikament kif ukoll ekonomikament. Qatt fl-istorja tad-dinja ma kien hemm dominanza hekk kbira ta` parti hekk kbira tad-dinja. Il-kummerc tad-dinja bhala proporzjon ta` dak li kienet tipproduci d-dinja dak iz-zmien kien tant gholi li bl-izviluppi kollha li saru wara ma kienx qabel it-tmeninijiet li ergajna lhaqna l-istess livelli.

L-Idijologiji Bis-Sahha
Wara r-Rivoluzzjoni Russa tal-1917 inholqu l-gwerrer il-kbar u l-kwistjonijiet idijologici enormi li nvolvew tant u tant pajjizi. Wara perijodu ta` glied u firdiet fuq il-kwistjonijiet ta` religjon u ta` konflitti bejn in-nazzjonijiet, twieldu l-konflitti l-kbar tas-sekli ghoxrin. Dawk ta` bejn il-faxxizmu l-kommunizmu u d-demokrazija liberali u fl-ahhar bejn il-kommunizmu u d-demokrazija liberali. Twieldu superpotenzi li ddominaw id-dinja waqt il-gwerra bierda. Dawn is-superpotenzi identifikaw ruhhom ma idjologija partikulari, l-USA mal-liberalizmu ekonomiku, u fl-Unjoni Sovjetika mal-komunizmu.

Interessanti hu li l-marxizmu tar-Russja, tac-Cina u tal-Vietnam kien fil-fatt wirt tac-civilita` tal-Ewropa u kien ghalhekk li ma setghax isib gheruq fic-civiltajiet ta` dawn il-pajjizi. Lenin, Mao u Ho addottaw il-marxizmu u uzawh biex jisfidaw lid-dinja tal-Punent u jorganizzaw lil popli taghhom biex jasserixxu ruhhom u jiggieldu ghall-awtonomija ta` pajjizhom mill-hakma tal-Punent. Meta waqa` l-kommunizmu fl-Unjoni Sovjetika u l-komunizmu garrab trasformazzjoni kbira fic-Cina u fil-Vietnam, b’daqshekk ma garax li dawn il-pajjizi bdew jaddottaw l-idjologija u s-sistemi tad-demokraziji liberali. Gara li meta l-idjologija stranjiera ma baqghetx imposta huma marru lura ghad-drawwiet u s-sistemi li jappartjenu lic-civilta` tradizzjonali taghhom.

Ic-Civiltajiet
Ic-Civilta’ tal-Punent taghmel zball jekk tahseb li l-firdiet issa spiccaw. Li gara donnu izda hu li l-idjologiji m’ghadhomx jiddominaw. Il-popli resqu aktar qrib ta` dak li jaqqghadhom u li ghaqqadhom tradizzjonalment. Illum ma tistghax aktar tipprova tifhem l-izviluppi li qed isehhu fid-dinja ta’ llum minghajr ma twarrab it-teoriji u l-ghodod tal-analizi taz-zmien id-dinja tal-gwerra bierda. Id-dinja illum hi differenti. Ahna qed naraw dawn l-izviluppi mill-qrib. Dak li qed jigri fl-Ewropa hu zvilupp li ilu sejjer is-sekli. Li gara f’dawn l-ahhar snin hu li b’anqas enfazi fuq l-dijologiji u l-lealta` lejn is-superpotenzi l-pajjizi b’civilta` komuni bdew aktar jersqu lejn xulxin u jkunu aktar liberi li jaccettaw arrangamenti u rabtiet li snin ilu ma setghux jaghmluhom.

Il-Futur
Jidher li l-Ewropa qaghtet jiesha li tipprova tiddomina popli ohra u civiltajiet ohra. Izda tidher deciza li z-zona ta` influenza fid-dinja li taqa` taht l-influenza tac-civilta` Ewropeja tkun maghquda. Din l-ghaqda ghandha tissarraf f’avvanz ekonomiku. M’ghadux aktar l-argument li l-ewwel l-ghaqda ekonomika imbaghad it-trawwim ta` civilta` komuni. Il-maqlub hu aktar reali: pajjizi b’civilta` komuni jkattru u jizviluppaw ir-relazzjonijiet ekonomici ta` bejniethom biex ikomplu jsahhu ic-civilta` komuni taghhom. Qed isir l-istess rikonoxximent fic-civiltajiet l-ohra. Dan ilu jinhass fil-Gapan u fic-Cina u issa jinhass sewwa fid-dinja tal-Islam u ukoll fid-dinja tal-Indu. Jidher li r-rih lil hemm qed jonfoh. Ghaqda fost in-nazzjonijiet b’civilta` komuni li qed issehh fost ic-civiltajiet differenti ewlenin fid-dinja.

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).