Fabian Demicoli

Flus mohbija

M’hemm l-ebda dubbju li l-ammont ta flus li hawn fl-idejn Malta hu zzejjed ghal bzonnijiet normali ta’ ekonomija tad-daqs ta’ Malta. Hu stmat li hawn Lm250 miljun zejda fl-idejn. Barra minn dawn hemm imbghad id-doppju, jew aktar, ta’ flus fil-Banek kummercjali li huma wkoll maqbudin u ma jistghux jiccirkulaw b’mod hieles. Tal-ewwel hu ovvju li huma flus li mhux dikjarati ghall ebda fini ta’ ligi ta’ taxxa. Fil-verita negozju bihom jsir, imma kollox minn taht, jew fuq l-idejn. Inkredibbli kemm ghadu jsir negozju fuq l-idejn u b’sogru kbir. Ghax la xejn ma jidher, m’hemmx kitba u m’hemm l-ebda sigurta. Stejjer nisimghu. Imma, meta tqis il-volum ta’ negozju li jsir b’dawn l-flus, ma tantx nisimghu wisq.

Meta dawn il-flus jithaddmu, xorta wahda jkunu qed jiggeneraw ix-xoghol. Ghax ghalkemm nitkellmu fuq l-ekonomija s-sewda, dik mhux dikjarata, pero fil-verita l-ekonomija m’ghandhix kulur. Kull attivita’ ekonomika, dikjarata ghall-fini ta’ taxxa jew mhux dikjarata, xorta wahda tohloq il-gid. Fl-ewwel stadju, jkun hemm l-abbuz ta’ taxxa. Imma ghall-ohrajn li jgawdu mill-attivita’ lanqas dan l-abbuz ta’ taxxa ma jibqa’. Ghax, perezempju, jekk sar hlas ta proprjeta u parti harget mill-flus mohbija u wara l-proprjeta giet zviluppata, hafna mill-hlasijiet li jsiru wara, b’riehet l-izvilupp tal-istess proprjeta, f’forma ta’ pagi, xiri ta materjali u hlas ta’ hafna servizzi, dawn kollha jkunu l-bicca l-kbira dikjarati. Jigifieri l-ironija hi li l-flus mhux dikjarati meta jithaddmu jwasslu biex jinholoq ix-xoghol u biex jizdied id-dhul taxxabli ta’ ohrajn. Min ikun harighom mil-mohbi l-ewwel darba u haddimhom ikun ghamel forma ta’ hasil tal-flus. Imma wara la “nhasslu”, jidhlu fl-ekonomija u jsiru regolari.

Issa kieku dan isir f’daqqa mhux dejjem gid jaghmel lil ekonomija. Ir-raguni hi li jekk bhal ma ghandna issa, jkollok livell ta inflazzjoni gholja, iz-zieda f’daqqa ta miljuni ta’ flus fl-idejn u mhaddma jikkawza inflazzjoni aktar. Ezempju car hu x’gara meta l-Ministru John Dalli kien ta’ amnestija lil dawk li kienu hargu flushom il-barra minn Malta u imbghad faslilhom skema biex ikunu jistghu jgibuhom lura. Il-flus gew bil-kbir u il-Gvern dahhal kemxa sew f’taxxi godda. Imma la l-Gvern dakinhar ma pprovdiex skemi specjali attraenti ta’ tfaddil fejn dawn l-flus setghu jithaddnu bi qliegh ghall-ekonomija taghna, gara li dawn il-flus marru fil-proprjeta. Kulhadd jaf x’gara. Il-proprjeta gholiet b’qabza illi ftit konna rajna bhala. Ghax il-proprjeta minn dejjem kienet store tajjeb ghal min ghandu flus zejda. U la l-proprjeta ftit ghandna, il-hafna flus jigru wara ftit proprjeta, inflazzjoni qawwija fil-prezzijiet tal-proprjeta joholqu.

Is-sabiha hi imma li dakinhar li inghatat l-amnestija fuq il-flus ta’ barra saret ingustizja ma hafna. L-ewwelnett ma dawk li dejjem halsu t-taxxi, qatt ma evadew, u qatt ma hargu flushom l-barra baxx, baxx bi ksur tal-ligijiet tal-kambju, jekk mhux bi frodi tal-ligijiet kummercjali. Dan bla ma nidhlu fil-mertu ta’ minn fejn kienu gew dawn l-flus, jekk hux minn qliegh kummercjali u tifdil normali, jew jekk hux minn droga, korruzzjoni jew haga ohra llegali. It-tieni, ngustizzja saret mal-klassi l-ohra tal-evazuri li ghalkemm kisru l-ligijiet fiskali Maltin meta evadew it-taxxi imma tal-anqas xm’ghamlux d-dnub l-iehor li harguhom il-barra minn Malta u flok holqu xoghol bihom lil Maltin holqu x-xoghol lil barranin f’pajjizi barranin. Meta dawn il-miljuni ta’ liri Maltin ddahhlu lura bil-barka tal-Gvern, barra l-effett negattiv fuq il-prezz tal-proprjeta ghall- dawk li jridu jixtru biex ikollhom darhom jew biex jifthu jew ikabbru negozju u l-effett negattiv fuq l-inflazzjoni li mbghad hassejnih ilkoll, dawn il-miljuni ta’ liri holqu hafna gid gdid. Ghax kif ghidt, la jithaddnu dawn jithasslu u jibdew jiccirkulaw daqs il-flus l-ohra. Ta’ min huma jkollu jibda jiddikjarhom u jhallas it-taxxi fuqhom u fuq il-qliegh li jiggeneraw fit-thaddim taghhom. U mix-xoghol li jinholoq jerga jingabru aktar taxxi minn fuq kull min jahdem b’riehithom. Jigifieri ghan-negattiv, ghall-ingustizzji li semmejt u mahhom ohrajn, ikkompensa x-xoghol u l-gid li inholoq.

Barra l-iskema tal-amnestija fuq il-flus ta’ barra kienet wkoll thadmet skema ohra ghall min kellu flus f’Malta mohbija. Kienet inghatat incentiva, wkoll mil-Ministru John Dalli, lil dawk li ppreferew li flok flushom jhalluhom b’riskji kbir, id-dar jew mohbija f’kaxxi ta sigurezza fil- bank, jpogguhom f’kontijiet bankarji taht certi kundizzjonijiet. Min dahal ghall- din l-iskema gawda minn l-imaxx li dahhal mil-banek u amnestija fuq investigazzjoni ta’ kif kienu originaw dawn il-flus, basta izda jiddikjaraw l-imghax tal-flus iddepositati u fuq l-imghax tithallas il-withholding tax ta 15%. Mela l-Gvern dahhal it-taxxi li qabel ma kienx qed idahhal. Imma min kellu dawn id-depositi ma setghax ihaddimhom fl-ekonomija. Ir-raguni kienet li l-Gvern ma ridx li barra l-ewwel mahfra tinghata wkoll mahfra ohra biex min kien evada jinghata wkoll il-vantagg ta’ gwadann akbar ghax ikun jista’ jhaddem flusu hu stess bla xkiel. Il-Gvern wkoll ma ridx li tintefah l-inflazzjoni bil-kbir jekk dawn l-flus johorgu kollha fil-berah f’daqqa. Min ried ihaddimhom, fil-verita’, seta’. Imma, kien jitlef l-privilegg li kellu li ma jkunx investigat minn tat-taxxi dwar kif kienu originaw dawn il-flus.

Il-bicca l-kbira ta’ dawn il-mijiet ta’ miljuni ghalhekk baqghu maqbuda fil-banek. Ma jfissirx li ghall ekonomija dawn kienu jew huma reqdin. Il-banek ihaddmuhom bhala bazi ghas-self li jaghmel kull bank lill-individwi, lill-kummercjanti u l-industrijalisti, u wkoll, u f’pajjizna bil-kbir, lill-izviluppaturi tal-proprjeta. Il-Qliegh jamluh dawn in-negozjati u l-istess banek kummercjali. Jigifieri huma stess ma jhaddmuhomx imma ihaddiemhom haddiehor!

Issa illum qeghdin f’sitwazzjoni fejn l-Gvern irid jara x’jaghmel. Diga ghidt darb ohra, li d-dhul tal-Euro jista’ jiffacilita’ il-hrug ta’ dawn il-flus il-barra minn Malta. Dan ghaliex la l-flus kollha Maltin fil-banek isiru kollha Euro jkun aktar facli li tohroghom u titransferihom barra minn Malta. Jista jkun li dan mhux hazin ghal ekonomija, aktar u aktar, jekk qabel jinhargu, min johroghom jaccetta li jhallas t-taxxa jew ta’ darba jew/ukoll fuq il-qliegh li jaghmel meta jhaddimhom barra. Jigifieri, minghajr ma nonfhu aktar lil inflazzjoni nterna jinholoq dhul gdid ghall Malta u ghas sistema fiskali, izda ma jinholoqx xoghol gdid f’Malta.

Jista’ jkun izda li tinstab soluzzjoni ohra kif dawn il-flus jithaddnu f’Malta b’mod intelligenti. Il-Gvern idahhal li ghandu jdahhal bla esagerazzjoni. Il-flus jkunu ndirizzati fl-ewwel stadju lejn attivita jew lejn strumenti finanzjarji li jkunu jistghu jassorbuhom bla effett negattiv fuq ir-rata tal-inflazzjoni u lanqas fuq prezzijiet bhal ma huma dawk tal-proprjeta. Id-diskussjoni dwar dan ghandha tinfetah berah u bla ebda skruplu zejjed. Nistghu nghallqu ghajnejna, niskruplaw izzejjed u ma ma nghamlu xejn. Jibqa’ jgawdi minn qalaghhom u hbihom, ghalkemm mhux daqs kemm jixtieq. Jibqghu jaqalghu l-Banek, ghax kif ghidt miljuni kbar diga qeghdin fil-Banek, imma il-kumplament tas-socjeta ma dgawdi xejn hlief is-sodisfazzjon li min zgarra fil-passat mhux qed igawdi wisq min dnubitu.

Jien nemmen li din l-kwistjoni m’ghandhiex tibqa’ taht il-tapit ghax sempliciment nibzghu insemmuha. Li ma nghamlu xejn hi soluzzjoni, izda mhux l-ahjar soluzzjoni ghall-pajjizna. L-ekonomija Malta tiflah attivita’ ekonomika hafna iktar milli ghandna jekk irridu nibqghu nirristrutturaw, noholqu xoghol gdid u nghollu konsistentament l-istandard of living tal-Maltin. Ma jfissirx li l-izvillup ghandna nimmirawh lejn l-qasam tal-kostruzzjoni, kif zgur li jsir, jekk is-soluzzjoni tkun wahda semplici u mhux ippjanata. Izda fi progetti godda li jsahhu t-turizmu, l-infrastruttura u l-industrija, bil-bini ta’ aktar fabbriki. Hemm hafna pozittiv x’jista jsir b’dawn il-flus. Flimkien kapaci insibu soluzzjoni li minnha Malta aktar dgawdi milli titlef. Mhux tant biex taghmel pjacir lil min evada izda biex nghamlu pjacir lilna infusna.

Ejja ma nzidux din il-kwistjoni mal-hafna ohrajn mhux solvuti. Ghax sempliciment nibzghu niehdu decizjoni. L-2007 trid tkun is-sena li l-Gvern ta’ Lawrence Gonzi jibda’ jiehu decizjonijiet aktar cari u f’anqas zmien. Is-sistema li thadmet s’issa fejn taqla fwiedek biex tiehu decizjoni trid tinqata’.

Nawgura s-sena t-tajba lill-qarreja kollha.

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).