Fabian Demicoli

Feel Good Factor

Kif ser immorru
Il-mistoqsija li l-aktar li jsaqsuni f’dawn il-granet hi dik li tirrigwardja l-andament tal-ekonomija matul din is-sena. Illum kulhadd jifhem li l-ekonomija hi xi haga li tinbidel. Mhux dak li hu llum bilfors jibqa’ l-istess ix-xahar id-diehel jew sitt xhur ohra. Mill-banda l-ohra dak li sar ix-xahar l-iehor jew xhur ilu jaffettwa dak li ser isir fix-xhur li gejjin. L-ekonomija hi katina ta’ avvenimenti u attivitajiet kemm f’Malta kif ukoll barra li flimkien jaffetwaw dak li jsir fil-pajjiz. Bla flus la tghannaq u lanqas tbus, jghid il-Malti. Jekk l-ekonomija ma trendix flus bizzejjed ma jkunx hawn tant tghanniq u jizdied it-tgergir. In-nies mhux talli ma thossiex tajba, izda tibda taqta’ n-nifs. Il-konsumatur ma jonfoqx. L-imprenditur ma jinvestiex. Jigri bil-maqlub meta n-nies thossha sewwa, thossha komda. Ghalhekk il-gvernijiet mohhhom biex joholqu atmosfera ekonomika tajba.

 


Manigjar ekonomiku
Illum il-gvernijiet fl-ekonomiji moderni l-hin kollu ghassa biex jaraw x’ikun sejjer hazin fl-ekonomija biex kemm jista’ jkun jirrangawha malajr. Il-gvernijiet il-hin kollu ghassa biex fil-pajjiz ikun hemm dak li jsejhulu il-“feel good factor”. Mhux biss ghax politikament gvern ihossu aktar b’sahhtu meta n-nies ihossuhom li qeghdin sewwa, izda wkoll ghax l-atmosfera ta’ ottimizmu taghmel tajjeb ghat-tkattir tal-investiment u thajjar aktar holqien ta’ gid. Il-gid jmur ghand kulhadd, inkluzi l-gvern, li b’zieda fl-attivita’ ekonomika jkattar ukoll id-dhul tieghu.

Ezempju ta’ dan ir-ragunar hu dak li jsir fl-Ingliterra. Il-Ministru tal-Finanzi Ingliz, Gordon Brown, hu probabbli l-aktar Ministru tal-Finanzi fl-ahhar snin li hu konxju il-hin kollu ta’ dak li jgieghel lin-nies ihossuhom sewwa u ta’ dak li jrid isir biex is-setturi kollha fl-ekonomija ingliza ma jaqghux lura u jibqghu jistinkaw u jinvestu. Skemi fuq skemi ta’ support u ta’ ghajnuna lis-setturi tal-ekonomija l-aktar lis-settur tal-intrapriza z-zghira, u fl-istess waqt id-dhul tat-taxxi jizdied. Ghax Gordon Brown mill-bidu ta attenzjoni massima lil dawk li l-aktar irid minnhom: investituri, sidien tan-negozji, centri finanzjarji u ohrajn li jinfluwenzaw bil-kbir id-decizjonijiet ta’ kemm ikun hemm min lest li l-ekonomija jitfalha. Ghax ix-xoghol ma jigix bil-paroli jew bil-magija. Ix-xoghol jigi billi l-intrarpiza kbira u zghira thoss li ghandha ghax tahdem aktar, tkabbar aktar, izzid u tifrex aktar. Dan kollu jirrifletti f’aktar xoghol, f’aktar jobs, f’zidiet fil-pagi u f’holqien ta’ inizjattivi godda. Dan hu li jfisser manigjar ekonomiku. F’dan is-sens kemm hi verament manigjata l-ekonomija Maltija?

Mentalita’ Hazina
Dan hu messagg li f’Malta inbghatu biex inwassluh. Kull min jahdem ghal rasu jew sid ta’ negozju ma jiflahx jisma’ aktar. Mhux biss il-bicca l-kbira tal-kummenti huma negattivi fir-rigward tal-intraprizi Maltin, izda hafna drabi huma wkoll kliem u avvizi, kif jghidu “in bad taste”. Tisma’ ir-radjijiet, tara t-televizjoni u taqra l-gazetti, hlief avvizi b’toni esagerati dwar gbir ta’ taxxi u multi li min ma jhallasx sat-tali gurnata ma tismax. M’hemmx lejliet il-Milied u granet ta’ festa. Kif tiftah ir-radju jew it-televizjoni tismaghha tfaqqa’: hallas! Dan kollu jirrifletti mentalita’ hazina. Mentalita’ negattiva kontra n-nies tal-kummerc li Malta ma jixirqiliex aktar. Ghal certi nies fil-media s-self employed u n-nies tan-negozji qieshom kriminali. Programmi ta’ tghajjir u insulti imtella’ fuq radjijiet li suppost ghandhom naqra ta’ sens fejn jidhlu n-negojzi privati. Qiesu li m’hawnx min imur tajjeb u hu moqdi sew mis-sidien tal-hwienet u mis-self employed. Rari tisma’ tifhir. Aktar iva milli le tmaqdir. Hafna drabi f’dan il-pajjiz fejn hawn tant u tant affarijiet li ma jahdmux tajjeb, qiesu li l-hazin kollu gej mis-self employed u minn nies tan-negozji. Is-sabiha hi li t-tajjir hafna drabi jkun instigat minn nies imhallsa mit-taxxi ta’ kulhadd. U fejnu l-bilanc fix-xandir? Rari jkunu mistiedna wkoll rapprezentanti tal-kummerc. Hemm certu pregudizju li jifrex ma hafna dipartimenti tal-gvern, kunsilli lokali u awtoritajiet, li kull min hu fin-negozju hu halliel.

A fair deal
Issa jekk wiehed ihares lejn l-istatistika tistghageb kemm proporzjonalment huma ftit dawk li jgergru. Per ezempju jekk niehdu s-sitt mitt kaz li jersqu ghand id-Dipartiment tal-Konsumaturi f’sena shiha u tqabblu man-numru enormi ta’ transazzjonijiet li jsiru, mhux f’sena, lanqas f’xahar, lanqas f’gimgha, lanqas f’gurnata wahda, izda f’siegha biss fil-pajjiz kollu, issib li verament it-tgergir hu infintezimu. Vera li hafna ma jgergrux anke jekk mhux kuntenti, izda l-bicca l-kbira l-aktar assoluta ta’ dawk li jixtru u jfittxu servizzi, huma moqdija tajjeb. Min ibiegh u jaghti s-servizz jaghmel dan ghas-spejjez tieghu bit-tama li jaqla’ bizzejjed biex ikopri l-ispejjez u jibqaghlu qliegh. Hu fl-interess tieghu li x-xoghol jaghmlu sewwa u ghas-sodisfazzjoni tal-klijent. Tgergir hemm dejjem, izda mhux fil-proporzjoni li wiehed jifhem meta jaqra certi pagni fil-gurnali u jisma’ certi programmi.

Kulhadd jitkellem dwar “a fair deal for consumers”. Jien nahseb li wasal ukoll iz-zmien li l-media tkun konxja wkoll tal-htiega ta’ kumpanija indirizata biex ikun hawn wkoll “a fair deal for retailers”. Ma jistax ikun li mal-hazin jibqa’ jehel kulhadd. Mhux kulhadd jaf li hawn nies mhux professjonali u hallelin. F’liema qasam mhux hekk? Mhux kulhadd jaf li hawn min jikser il-ligi, jevita t-taxxi, jmexxi l-kuntrabandu, jevita l-garanizi u jharbat. Izda dawn huma mhux biss l-ghedewwa tal-konsumaturi izda wkoll l-ghedewwa tar-retailers serji. Dan l-istess ghall-professjonisti. Din l-istess ghall-haddiema. Ghax jekk hemm professjonisti li jisirqu allura jehlu kollha. Ghax hemm haddiema li jiskartaw u jiehdu l-paga ghal xejn allura jehlu l-haddiema kollha. Dawk li jiskartaw u jisirqu, kemm professjonisti, kemm haddiema, kif ukoll self employed u negozji, jaghmlu hekk ghax min hu responsabbli li jikkontrolla, jorqod.

Kontrol
M’hawn kwazi xejn li ma jistax jinzamm taht kontrol kieku l-awtoritajiet veru jridu. It-taxxi nhallsuhom u flus biex min hu nkarigat jara li l-affarijiet jsiru sewwa hawn. Jdahhal Lm650 miljun f’sena l-gvern. Flus biex jamministra sewwa ghandu. Izda qiesu li n-nies li xogholhom hu li jghassu u li jaraw li ma jkunx hawn abbuzi jigru aktar wara minn qieghed sewwa u l-hazin qiesu dejjem xalata.

Dan hu forsi l-aghar abbuz. Meta l-ghassies jorqod, jkun hawn t-tharbit. Bit-tharbit inbghatu lkoll. Haddiem ibghati meta sihbu jiskarta, sid ta’ negozju jbaghti meta l-kompettitur tieghu jisraq. Mhux fl-interess tas-serju li min iharbat jithalla jharbat. Min jevadi t-taxxa jiehu vantagg fuq in-negozju l-iehor li jhallas. Min jiskarta jbaghti ghalih siehbu. Min jisraq is-servizzi socjali inhallsu ghalih ilkoll. Hawn fejn nonqsu bl-ikrah f’dan il-pajjiz zghir taghna. Qiesu ghal certi nies xejn mhu xejn. Jafu li l-awtoritajiet, aktar iva milli le, jkunu b’ghajnejhom maghluqa jew jafu kif jaghlquhomlom, u kollox jghaddi. Ic-cittadin minn naha tieghu m’ghandux il-mentalita’ li l-abbuz jirrapportah. Mela kollox jghaddi. Hazin hafna aghar minn hekk, hu li l-valuri qieshom telqu. Allura dak li jkun mhux joqghod lura ghax ghandu obligu morali li hazin ma jaghmilx. Ghax din li l-morali qed tittiekel il-hin kollu qiesu mhux problema. L-awtoritajiet mill-banda l-ohra qieshom qatghu qalbhom. Ghalhekk l-abbuziv jixxala.

Ma nesagerawx
Xorta nghid li ma rridux nesageraw. Nerga’ nghid jekk niehdu c-cifri nsibu li per ezempju nies jiskartaw mix-xoghol ghandna hafna izda meta niehdu kemm isiru sighat ta’ xoghol fil-pajjiz kollu f’sena shiha, l-proporzjoni mhux li jippanikjana. L-istess tas-serq min-nies tan-negozju. Jekk tiehu li kuljum jintefqu miljun lira mill-konsumaturi u tikkalkula li kull siegha meta l-hwienet ikun miftuha jsiru mal-20,000 transazzjoni, malajr tinduna kemm huma ftit ferm dawk li jgergru u kemm huma ftit dawk li jinsterqu. L-istess s-serq u l-abbuz. Li jweggha hu li l-abbuzi dejjem jizdiedu. U jikbru fid-daqs.

Fejn hu l-aghar
L-aghar ghall-konsumatur izda mhux dan. L-aghar mhux li jittiehed b’mod ingust wiehed minn ghand iehor. Dan iwegga’ mhux le. Jwegga’ l-aktar izda dak li l-individwu jitlef bla ma jarah. L-aktar telf bhal dan gej mit-taxxi. L-individwu jaqbad il-paga, mal-ewwel jitlef 10% bhala kontribuzzjoni socjali. Titnaqqas l-income tax. Eluf kbar ta’ Maltin jwasslu d-dar paga li terz minna jkun nzamm mill-gvern. Wara li jibda jonfoq jinduna li fuq hafna prodotti qed ihallas fuqhom d-dazji u li fuq il-bicca l-kbira tax-xiri ta’ prodotti u servizzi hemm 15% VAT. Fuq il-petrol hemm, barra l-VAT, 50% taxxa ohra. Hemm imbaghad hlas ta’ taxxi kull fejn thares, registrazzjoni ta’ karozzi, licenzji tal-TV, licenzji tas-sewqan. It-taxxi llum huma madwarna. Kullimkien. Dan barra l-hlasijiet kollha tad-dawl, ilma, telefons etc. Aktar min-nofs ta’ dak kollu li taqla’ jmur ghand il-gvern. Kieku jintefqu sewwa u nhossuna lkoll sewwa kieku pacenzja, izda meta thallas bil-kbir u l-awtoritajiet ma jtukx li hu bi dritt tieghek fejn il-“feel good factor”?

Feel good factor
Ghalhekk nerga’ nigi ghal kif bdejt. Kif ser tkun is-sena? Kemm ser ikollna “feel good factor”? Noqghod biss fuq il-paroli? Kemm ser nisimghu matul is-sena Ministru wara Ministru, Chairman, wiehed wara l-iehor, Deputati Parlamentari u xandara u gurnalisti imhallsa, jiftahru, kollha jghidulna kemm kollox sejjer tajjeb. Kif kollox qed jizdied. Is-sena d-diehla ser nergghu nifthu t-televizjoni jew ir-radju u naqilbulu mal-ewwel hekk kif nisimghu jew li kollox fuq ir-rubini jew li kollox fuq f’xifer l-irdum?

Il-“feel good factor” ma jigix bil-paroli biss. In-nies ihossuhom sewwa ghax ikunu qeghdin sewwa. Biex thossok sew trid li x’hin iddahhal idejk fil-but, issib. Li x’hin tohrog tkun moqdi. Li x’hin thares madwarek tara serjeta’. Li x’hin thallas taf li qed tinghata servizz gust. Li min jikmanda l-affarijiet jaghmilhom sewwa. Il-“feel good factor trid strategija shiha biex takwistah u zzommu. Is-sistema li thadmet f’dawn l-ahhar snin li l-awtoritajiet jipprovaw jzzomm lin-nies jhossuhom sewwa ghax jitqabbdu nies jrednu l-hin kollu kemm qeghdin sewwa, mhiex tahdem. Min ghadu ma indunax jaqbillu jistenbah. Lanqas m’hi sejra tajba l-kampanja ta’ min jesagera, dejjem jeqred u jmaqdar kollox.

In-nies taf tghasar u tiddeciedi. Ghalhekk is-serji fis-sena 2002 jridu politika li taghmel aktar sens. Politika li tkun verament indirizata lejhom u mhux lejn il-bah ta’ fuq il-karta.

 

What we can do for you

INFORMATION POINT

BUSINESS SERVICES

MEMBERSHIP BENEFITS

LOCAL ISSUES & LEGISLATION

B2B NETWORKING EVENTS

LEGAL ADVICE

FUNDING ASSISTANCE

COURSES

BECOME A MEMBER

The Malta Chamber of SMEs represents over 7,000 members from over 90 different sectors which in their majority are either small or medium sized companies, and such issues like the one we're experiencing right now, it's important to be united. Malta Chamber of SMEs offers a number of different services tailored to its members' individual requirements' and necessities. These range from general services offered to all members to more individual & bespoke services catered for specific requirements.

A membership with Malta Chamber of SMEs will guarantee that you are constantly updated and informed with different opportunities which will directly benefit your business and help you grow. It also entails you to a number of services which in their majority are free of charge and offered exclusively to its members (in their majority all free of charge).