Issa l-Ekonomija Wenz!

Meta hrigna l-istudju li ghamel l-ekonomista l-Prof. Joseph Falzon kellna ghan car: dak li niffukaw fuq dak li qed isir vera fl-ekonomija Maltija. Lil hinn mill- ftahir jew tmaqdir, skond liema ahbarjiet tisma’, ridna nipprezentaw stampa cara biex min irid jifhem, jifhem, ghax fuq fatti konkreti tfassal strategiji tajbin.

Il-Punt krucjali tal-istudju jinvolvi analazi xjentifiku tal-Prodott Gross Domestiku, l-kejl l-aktar importanti ta’ kull ekonomija. Minn dan hargu car numru ta konkluzjonijiet fosthom:

· L-ekonomija Maltija, fit-tielet sena ta sbuhija fl-Unjoni, Ewropeja illum tiddependi aktar fuq l-attivita’ ekonomika lokali milli fuq il-qliegh minn barra permezz tat-turizmu u mill-esportazzjoni.
· Barra minn hekk, l-ekonomija lokali qed turi zieda fir-rata tal-inflazzjoni kkawzata miz-zieda fl-ispejjez lil intraprizi u lil min ihaddem fil-waqt li d-dhul li jgibu l-esportaturi u l-agenti tat-turizmu minn barra minn Malta qed dejjem jonqos. Dan ifisser li kull min irid johloq ix-xoghol f’Malta, l-ispejjez qed jizdiedulu, fil-waqt li l-prezzijiet li qed jingiebu minn barra kemm mit-turizmu kif wkoll ghall esportazzjoni dejjem jonqos. Dak li jfisser inflazzjoni interna u diflazzjoni esterna.
· Il-prezzijiet li ngibu minn barra naqsu bi 8.6% bejn is-sena 2000 u s-sena 2005 u l-prezzijiet ta dak li nixtru minn barra naqsu fl-istess perjodu b’6%. Il-valur ta l-esportazzjoni fl-2005 kien 10.25% anqas milli kien fl-2000.
· Il-valur mizjud li jibqa f’Malta mil-industrija tal-manifattura waqa minn 30.75% tal-Prodott Gross Domestiku (PGD) fis-sena 2000 ghall-25.43% fis-sena 2005. Il-valur mizjud ekonomiku tas-settur tat-turizmu bhala persentagg tal-PGD waqa minn 10.03% fl-1995 ghall-8.55% fis-sena 2000 u ghall- 7.5% fl-2005.

Ghalhekk Prof. Falzon ikkonkluda li fis-sena 2005 l-ekonomija Maltija kienet anqas miftuha milli kienet fis-sena 2000. Dan meta kulhadd jitkellem fuq l-globalizazzjoni u fuq l-oppurtunitajiet godda li toffrilu s-sbuhija fis-suq kbir intern tal-Unjoni Ewropeja. Din ta kemm verament qed jibqalna fl-ekonomija taghna hi importanti hafna: dan hu li nifhem b’valur mizjud ekonomiku.

Sehem importanti fl-ekonomija ta’ Malta hu dak tal-impjiegi. La ahna m’ghandnix risorsi naturali bhaz-zejt, azzar u materja prima ohra, ahna l-valur mizjud taghna jigi l-aktar mix-xoghol uman marbut mat-teknologija, apparat u sistemi ta produzzjoni, manegerjali u finanzi li kapaci inhaddnu fl-intraprizi u fl-attivita ekonomika taghna. Ghalhekk importanti li fl-istudju ta Prof. Falzon dahhal wkoll dak li qed isir fil-kamp tal-impjiegi. Hu ra jekk dak li qed jiehdu l-haddiema bhal kumpens huwiex koprut biz-zieda fil-produzzjoni. Meta pajjiz jaghti zidiet li ma jkoprux dak li jkun ipproduca l-haddiem ghall- kull lira zejda li jdahhal b’zieda fil-produzzjoni il-pajjiz ma jikbirx u jaqa’ lura. L-istudju ta Falzon, mahdum ghall-GRTU, juri li hekk kien qed jigri matul l-ahhar 10 snin f’hafna setturi. Ghax l-istudju mhux jitkellem biss fuq l-ekonomija in generali imma johodha settur b’settur.

Fl-industrija tal-manifattura l-impjiegi, fuq medda ta ghaxar snin, tlifna impjieg minn kull hames job li kellna. Minn 30, 942 fl-1995 inzilna ghall- 24, 492 fl-2005, telf ta 6450 impjieg, telf ta 20.84%. Ikkompensejna ghall dan l-holqien ta impjieg fis-setturi marbuti mal-ekonomiji lokali minflok dik ghall- esportazzjoni. Fit-turizmu l-livell ta’ mpjieg fuq mhedda ta 10 snin inzamm b’zieda ta’ l-1.6% minn 8419 fl-1995 ghall-8,534 fl-2005. Il-livell ta impjiegi fl-ekonomija kollha Maltija inzamm fejn kien b’total ta’ 137,000.

Li zdied matul l-ahhar 10 snin hu ix-xoghol part-time. Fl-1996 kien hemm 9,735 li jahdmu part-time biss u 12,336 li jahdmu part-time barra x-xoghol ewlieni taghhom, fil-waqt li f’2005 dawk b’ part-time job biss lahqu 22,158 u dawk b’impjieg part-time barra x-xoghol full-time lahqu 17,569. Jigifieri fuq ghaxar snin l-part-time jobs zdiedu minn 22,071 ghall 39,727 zieda ta 17,656. Meta niehdu l-part-time jobs ifisser li l-valur mizjud ta’ kull siegha xoghol tal-haddiem jonqos aktar milli jidher fir-rapport ta’ Falzon.

Il-valur mizjud ghall kull haddiem li jahdem full-time zdied b’26.95% bejn l-1996 u 2005. Meta jitqabbel maz-zieda fl-inflazzjoni dan hu kemm, kemm aktar ghax l-inflazzjoni fuq mhedda ta ghaxar snin telghet b’24.52%. Pero jekk imbghad niehdu x’effett kellha b’kull lira zieda li hadu l-haddiema matul l-ahhar 10 snin fuq dak li jibqalghu f’idu s-sid tal-intraprizi biex ikun jista’ jirrinova, jirristruttura u jirrinvesti (Operating Surplus) biex l-intrapriza tibqa tikber u ma talghaqx, insibu xena vera nkwitanti. L-operating surplus fil-bicca l-kbira tas-setturi ekonomici li ghandna f’Malta zdied b’hafna anqas milli zdiedet l-inflazzjoni. Il-qliegh fuq kull lira zieda li inghatat lil haddiema kien ta 8.74%, fil-waqt li l-inflazzjoni zdiedet b’24.52%. Dan ifisser li s-sid tal-intrapriza ma hax lura l-lira kollha. Jfisser li fuq l-ekonomija kollha meta s-sid ma jiehux lura bizzejjed, l-intraprizi li m’ghadhomx fuq xiex jaqghu, jaghlqu u jibqa biss dawk li huma relattivament kbar u b’sahhithom. Hekk qed jigri fl-industrija u fis-settur tal-lukandi u dan, nerga nghid, bla ma nikkalkulaw l-impatt tal-part-timers fuq l-produttivita tax-xoghol.

Dawn ic-cifri huma bbazati fuq figuri ppublikati mill-NSO sa Settembru 2006. Ghax, abra katabra, ic-cifri tal-NSO ippublikati f’dawn l-ahhar granet ghamlu bidliet sinjifikanti. F’daqqa wahda qed naraw li c-cifri tal-PGD sa nofs is-sena 2006 inbidlu mhux hazin.

Issa sibna li it-tkattir ekonomiku li rat Malta bejn l-1996 u l-2003 kien hafna anqas milli kkalkulaw Lino Spiteri, Leo Brincat u John Dalli. Haga tal-iskantament issa sirna nafu li bejn is-sena 1996 u is-sena 2003, l-ekonomija ta’ pajjizna kienet kibret anqas sew minn dak li kienu qed jghidulna l-istatistici tal-NSO sa ftit ilu. Infatti l-figuri li gew ippublikati f’Dicembru 2006, issa qed juru li c-cifri tal-Prodott Gross Domestiku nominali ibbazat fuq il-prezzijiet tas-suq (nominal, GDP at market prices) ghall-perjodu 1996 sa l-2003 naqsu b’ Lm108.5 miljun. Haga tal-iskantament! Sparixxew Lm108.5 miljun! Sa Settembru 2006 kienu hemm, u f’Dicembru 2006, ghosfru! Dan ifisser li l-Ufficju tal-Istatistika mar zmerc b’mija u tminn miljun u nofs lira u ghalhekk l-ekonomija Maltija bejn l-1996 u 2003 ma kibritx daqs kemm kienu qalulna qabel.

Skond l-ahhar cifri, jigifieri, Lino Spiteri u Leo Brincat kienu marru zmerc b’ Lm 40.8 miljuni fuq il-perjodu 1996 sal-1998 u issa l-NSO dawn il-miljuni sparixxithom. Ifisser ukoll li John Dalli, ghall-perjodi li hu kien responsabbli ghall-ekonomija bejn l-1999 u l-2003, naqsulu Lm67.7 miljun lira minn dak li kien habbar bhala tkattir fl-ekonomija.

Isbah minn hekk izda hu li mbghad mis-sena 2004 sa nofs is-sena 2006, f’Dicembru 2006, l-NSO skopra li l-ekonomija Maltija kienet kibret Lm34.8 miljun aktar milli qalulna f’Settembru ta qabel. Mela, that Lawrence Gonzi issa sirna nafu li l-ekonomija intefhet b’Lm34.8 miljuni aktar milli kienu qalulna qabel.

Jien tlabt spjegazzjonijiet lil Kap tal-NSO dwar dawn it-tibdiliet sinjifikanti. Izda nghid bla tlaqliq li ma kkonvincieni xejn. Ma ninsewx wkoll li fl-ahhar xhur rajna waqa’ interessanti hafna fir-rata tal-inflazzjoni.

Irridu bis-serjeta nikkoncentraw fuq l-ekonomija Sur Prim Ministru. Irridu l-ewwelnett li nkunu aktar konsistenti fil-figuri li nippublikaw. Irridu fuq kollox nanalizzawhom sewwa l-figuri li qed nippublikaw u wara nfasslu politika ekonomika li tiffoka bis-serjeta fuq xi irridu naghmlu biex l-ekonomija Maltija tikber bis-serjeta b’mod konsistenti. L-ahhar 10 snin tawna lezzjonijiet siewja hafna. Boloh jekk ma nitghallmux u nibqghu nghoddsu rasna.

Issa tal-Unjoni Ewropeja warajna. Tal-Euro kwazi.

Ejja issa nikkoncentraw b’aktar professjonalita’ fuq l-ekonomija.

Issa l-Ekonomija Wenz!